نەخشەی خانەقین کەمەو بوود.. ئاڵشتکارییە کارگێڕی و دانیشتگییەیل شارەگە لەنوو کیشنەو
شەفەق نیوز- خانەقین
دی ئەو سەختیەیلە کە تیەنە ری خانەقین تەنیا لەبان داوەزین ئاست خزمەتگوزارییەیل یا لاوازی نوێنەرایەتی سیاسی نەوەسیانە، بەڵکم فراوان بۊنە ئەرا ئەوەگ ئاڵشتکارییەیل بگرنە خوەیان کە کار کەنە بان جوگرافیای قەزاگە و پێکهاتە کارگێڕی و دانیشتگیی.
لە دەرچگن شمارەیگ لە یەکە کارگێڕییەیل یەک لەشۊن یەک لە سنوورەیل خانەقینەو، تا رەسیە ئاڵشتکارییە دانیشتگییەیل کە دۊای رۊداوەیل 16ی ئۆکتۆبەر/ تشرین یەکەم 2017 هاتن، و رەسین وە ناکۆکییەیل پەیوەندیدار وە زەوی و گریەبەسە کشاوەرزییەیل و داوەزین فێرکردن وە زوان کوردی، شارەگە زنجیرەیگ لە ئاڵشتکارییە وەیەکەوەبەسیایەیل.
خاڵیگ جوگرافی کە نیگەرانی درۊس کەێد
موهەیمەن ئاغا، کادر پیشکەفتگ لە یەکێتی نیشتمانی کوردستان، ئەرا ئاژانس شەفەق نیوز وت، کە خانەقین لەناو سنوورەیلی قەرەتەپە و جەلەولا و جەبارە و سەعدیە لەخوەی گردۊد، وەلی ئاڵشتکردن قەرەتەپە و جەلەولا ئەرا دوو قەزا بۊە مدوو جیاوەکردنیان لە خانەقین و کەمەوکردن سنوورەیلی، و باس ئەو بڕیارەیلە کرد کە پەیوەندیدارن وە جی گومان یاسایین.
دیاری کرد کە یەکێتی نیشتمانی ناڕەزایەتی و سکاڵایەیل لەڕی کەناڵە یاساییەیلەو پیشکەش کردگە.
خود دیدگەگە، وەلی وە هۊردەکارییەیل رووزگاری فراوانتر، سەربەست بەرزۆ، ئەندام پارت دیموکرات کوردستان خەێدەی روی، کە ئاڵشتکارییە کارگێڕییەیل کە خانەقین وەپیانەو رەد بۊە بەشیەو کەێد ئەرا دوو قۆناغ، یەکەمیان چوودەو ئەرا ساڵ 1992، وەختیگ جیاوەکردن هەردوگ ناحیەی بەمۆ و مەیدان لە ئیدارەی خانەقین و لکاننیان وە کەلار کریا، و دۊەمیشیان دۊای رۊداوەیل 16ی ئۆکتۆبەر/ تشرین یەکەم 2017 هات، و ئاڵشتکارییەیلیگ گردە خوەی کە رەسینە مەنەلی و جەلەولا و قەرەتەپە و جەبارە و سەعدیە.
بەرزۆ، لە قسەیلی ئەرا ئاژانس شەفەق نیوز، وینەیگ جوگرافی جیاواز وە تەواوی ئەرا قەزاگە تیەرێدەو، و ئۊشێد کە خانەقین یەکیگ بۊ لە گەورەترین قەزایەیل عراق لەڕۊ رووبەر و ئیدارەو، و سنوورەیلی وەرەو خوەرەڵات وەرەو ئیران، و باکوور لە وەرەو هەڵەبجە و سلێمانی دریژەو بۊن، بیجگە لە دریژەوبۊنی لەناو دیالە، لە وەختیگ ئمڕوو، وەپای راسی کارگێڕی ئیسە، بۊەسە قەزاییگ کە پەسا لە هیچ ناحیەیگ پەیوەندی وەپیەو تەیرێد.
لە وەرانوەر ئەوە، هاووڵاتی، سیروان محمد، دۊنێد کە ئەوەگ رۊ داگە نیەتۊەنریەێد چۊ دووارە رێکخستنیگ کارگێڕی پەتی لیەکەو بیریەێد، بەڵکم خەێدەی ناو ململانێیگ فراوانتر لەبان جوگرافیا و هەژموون سیاسی، و دیاری کرد کە قەرەتەپە ئاڵشت بۊە ئەرا قەزایگ و جەبارەی وەپیەو لکاننە، لە وەختیگ دۆسیەی جەلەولا جۊلەیەیلیگ هاوشیوە وەخوەی دی، و بەشیگ لەی پەرەسەنینەیلە بەسێدەو وە ململانێ ناوەین هیزە سیاسییە عەرەبییە سوننەیل دەسەڵاتدار لەناو پارێزگای دیالە.
وەقسەی محمد، هەژموون پارت تەقەدووم هاوبەش بۊە لە تەکاندان وەرەو ئیدارەی قەرەتەپە و جەبارە وە شیوەیگ جیاواز لە خانەقین، لە وەختیگ پارت سیادە، کە رکابەریەتی، وەرەو دۆسیەی جەلەولا و سەعدیە جۊلیایە، هەمیش وت کە ناڕەزایەتییە کوردییەیل و رێکارە دادوەرییەیل تا ئیسە، نەتۊنستنە نەخشەی کارگێڕی گلەو بیەن ئەرا ئەوەگ لەبان بۊە.
بڕیارەیل جی ناڕەزایەتی
لە هەڵسەنگاندن شەرعیەت ئەو ئاڵشتکارییەیل دۊاییە، موهەیمەن ئاغا، قسە کرد و وت کە یەکێتی نیشتمانی کوردستان وە شیوەیگ فەرمی ناڕەزایەتی لەبان بڕیگ لە بڕیارەیل نیشان داگە، وە تایبەت ئەوەگ پەیوەندیدارە وە جەلەولا و قەرەتەپە، و دیاری کرد کە پارتەگە گومان لە یاساییبۊنیان و لەو بنەمایەیلە دیرێد کە پشت وەپی بەسیە.
وەپای قسەی ئاغا، بڕیگ لە بڕیارەیل لەناو ئەنجومەن پارێزگای دیالە رەد بۊنە بی ئەوەگ ئەو ناڕەزایەتییەیل کە لە رۊیان وسیانە لە وەرچەو بگیریەن، لە وەختیگ دۊنێد کە ئەوانە وەگەرد یاسا و دەستوور نەگونجیانە و لەوەر یەیش حکومەت فیدراڵی وە وەرپرسایەتی یەکەم لەوەگ رەوشەگە رەسیەسەی هەڵگرێد.
وەلی وەرپرسایەتی، لە چەو ئەو، لەلای بەغداد نیەوسێد، کە پارتە کوردییەیلە خەێدە پلەی دۊەم، وە هەژمارکردن ئەوەگ وەردەوامبۊن بەشەوبۊن و یەکنەخستن هەڵوێستەگە توانای کوردەیل لە وەرەوڕۊبۊن ئاڵشتکارییە زویوەزوویل لاواز کرد.
لەلای خوەیەوە، هونەرمەن عەباس زەهاوی وت: "حکومەت هەرێم کوردستان و هیزە کوردییەیل لە وەرپرسایەتی وەخشیەێد"، و دیاری کرد کە "یەکیگ لە کلیلیەیل فامستن ئەوەگ دۊای 16 تشرین یەکەم/ ئۆکتۆبەر رۊدا ئەوەسە کە ئامادەبۊن هەرێم لە خانەقین داوەزی ئەرا ئاستەیلیگ بیوینە".
وتیش کە "شارەگە وەرجە رۊداوەیل 2017 چۊ تابلۆیگ رەنگین بۊ وە هەمەجۊری خەڵک و زوان و نەریتەیلی، وەلی دۊاتر تۊش ئەوەگ ناوی نیا مدووەیل داماڵین سیاسی هات"، وە هەژمارکردن ئەوەگ "حکومەت هەرێم دەس خوەی تا ئاستیگ گەورە لە شارەگە کیشاسەو و هیشتەسەی تەنیا لەنوای ئاڵشتکارییەیل".
زەهاوی مەزەنە کەێد، کە ئامادەبۊن خزمەتگوزاری ئەرا حکومەت هەرێم لە خانەقین وە ریژەیگ کە رەسێدە 90% دۊای ئەو رۊداوەیلە داوەزیە، وتیش کە پارتە کوردییەیل سەرقاڵ بۊن وە مەرافە و ململانێ ناوخۆییەیلیان لەجیای رویکردن هەژموون سیاسی و داراییان وەرەو پاراستن پێگەی شارەگە و دابینکردن هەوەجەیل دانیشتگەیلی.
جوگرافیا تەنیا خوەی ئاڵشت نەۊە
ئەگەر سنوورە کارگێڕییەیل رۊ یەکەم لە گرفتەگە دیرن، خو ئاڵشتکارییە دانیشتگییەیل رۊە فرە ناسکەگە پێک تیەرن، و سەربەست بەرزۆ ئۊشێد، کە خانەقین، تەنانەت لەناو سنوورە ئیسەییەیلیش، لە دۊای رۊداوەیل 16 ئۆکتۆبەرەو "پرۆسەیل وەعەرەبکردن و ئاڵشتکاری دانیشتگیی" وەخوەی دوینێد و دیاری کرد کە خیزانە عەرەبەیل لە ناوچەیلیگ ترەکەوە هاتنە ئەرا شارەگە و دوکان و زەوی و ماڵ سەننە.
بەرزۆ ئی ئاڵشتکارییەیلە راستەوخۆ بەسێدەو وە مادەی 140 لە دەستوور عراقی، وە هەژمارکردن ئەوەگ ئەو ناوچەیل کە مادە کرێدەیانەو بایەسە بکەفنە ژیر رێڕەو ئاساییکردنیگ کە شوینەوارەیل سیاسەتەیل ئاڵشتکاری دیمۆگرافی وەرین چارەسەر بکەێد، نەک بچنە ناو رووزگار نوویگ لە ئاڵشتکارییە دانیشتگییەیل کە شایەت جیوەجیکردن مادەگە لە بانان ئاڵووزتر بکەێد.
خود کارەگە لە قسەی پەروەردەکار وەرین ئەبو مەڕوان دەرکەفێد، وەلی لە گووشەی ژیان رووژانە و ئابووری و پەروەردەو.
ئەو لە قسەیلی ئەرا ئاژانس شەفەق نیوز دیاری کەێد کە بازاڕەیل و چێشتخانەیل و شوینە گشتییەیل لە خانەقین ئامادەبۊن زیایبۊیگ ئەرا هاووڵاتییە عەرەبەیل و ئەوانە وەخوەیان دوینێد کە لە دەیشت شارەگەو تیەن، بڕیگیان دۊای رۊداوەیل ئۆکتۆبەر نیشتەجی بۊنە، و بڕیگیانیش ئەرا کار یا بازرگانی یا بازاڕیکردن و جیوەجیکردن مامەڵەیل تیەن.
لەبان دەرچگن یاسا و بڕیارەیل دۊای ساڵ 2003 ئەرا چارەسەرکردن شوینەوارەیل ئەو سیاسەتەیلە و گلەوداین مافەیل ئەرا خاوەنەیلیان، وەلی بەرزۆ دۊنێد کە بەشیگ گرنگ و گەورە لەلیان وە شیوەیگ راسگانی لە دیالە جیوەجی نەکریانە، و وە تایبەت خانەقین.
هەمیش باس وەردەوامبۊن نووەوکردن بڕیگ لە گریەبەسەیل سوودوەرگردن وە زەوییە ناکۆکی لەسەرەیل کرد لەجیای یەکلاییکردن خاوەنداریەتییان و گلەوخواردنیان ئەرا خاوەنە رەسەنە مافدارەیل، و دووپات کرد کە ناڕەزایەتیی پەیوەندی وە نەتەوەی کەس سوودمەنەگەو نەیرێد، بەڵکم وە بنەڕەت مافەگە.
"دەروازەی زاگرۆس
لەبان بنەمای ئەوەگ بەرزۆ وت، خانەقین تەنیا یەکەیگ کارگێڕی نییە لەناو دیالە، بەڵکم بەشیگە لە پشتنیگ جوگرافی خاوەن هەستیارییگ ستراتیژی، و دەسەواژەی "دەروازەی زاگرۆس" تیەرێدەو ئەرا دەسنشانکردن وە پایەی خانەقین کە سنوورەیل ئیرانی و دریژەوبۊنەیل هەرێم کوردستان و ناوڕاس عراق وەیەکەوە بەسێد، وە هەژمارکردن ئەوەگ کۆنترۆڵ سیاسی و کارگێڕی لەبان ئی پشتینە تۊنێد کار بکەێدە بان دریژەوبۊن جوگرافی ئەرا ناوچە کوردستانییەیل لە دەیشت ئیدارەی هەرێم.
مادەی 140 لە دەستوور عراقی لە فرەترین خوەنستنەیلە دەرکەفێد چۊ ئەو چوارچیوە دەستوورییە کە فرەترین پەیوەندی وە ئایندەی خانەقینەو دیرێد.
ئەبو مەڕوان هەمیش دیاری کەێد کە لەلای بڕیگ لە پارتە کوردییەیل روی کردن ئەرا ریگریکردن لە کادرەیلیان لە ئەنجامداین رەفتارەیل عەقاری کە تۊنێد هاوبەش بوود لە ئاڵشتکردن پێکهاتەی دانیشتگیی ئەرا ئەو ناوچەیلە کە مادەی 140 گردەسەیانە خوەی، و دووپات کرد کە گامەگە گرنگە، وەلی وەسفی کەێد کە فرە دۊاکەفتگە.
ئاڵشتکارییەیل لە خانەقین لەلای سنوور و زەوی نەوەسیانە، کە ئەبو مەڕوان چەودیاری داوەزینیگ کەێد لە هاتن خیزانەیل ئەرا کلکردن مناڵەیلیان ئەرا خوەنستن وە زوان کوردی، و بەسێدەی وە بڕیگ مدوو ئابووری و کارگێڕی و پەروەردەیی.
لە قسەیلی ئەرا ئاژانس شەفەق نیوز، ئەبو مەڕوان دیاری کرد، کە دەرچگ خوەنەواری کوردی دۊنێدە ئایندەی پیشەیی خوەی، لە نەەین دامەزراننەیل نزیک لە دامەزراوەیل هەرێم کوردستان لە ساڵەیل قەیران دارایی، بیجگە لە دۊاکەفتن مووچەیل و ئەو گرفتەیلە کە رەسینە پرۆسەی پەروەردەیی لە هەرێم کوردستان.
دیاری کرد کە ئەوەیش وە گرفتبۊن دانپیادانان فیدراڵی وە بڕیگ لە دامەزراوە زانکۆییەیل، وە تایبەت زانکۆی گەرمیان کە لە خانەقین هەس، و کە پیشوازی لە نزیکەی چوار هەزار خوەنەوار کرد، وەلی رەوش دانپیادانان وە بڕوانامەیلی لەلای دامەزراوە فیدراڵییەیل رخداری لەلای شمارەیگ لە خیزانەیل لەباوەت ئایندەی مناڵەیلیان دروس کرد.
وەپای دیدگەی ئەو، ئەو خوەنەوارە کە وە کوردی خوەنێد شایەت خوەی لەوەرانوەر دوو ری سەخت بۊنێد؛ دەرفەتەیل دامەزرانن سنووردار لەناو هەرێم کوردستان، یا ریگری مەوقەی چگن ئەرا دامەزراوە فیدراڵییەیل.
خود دیمەنەگە چوود ئەرا بازاڕ
چۊنکە فرەی تابلۆی دوکانە بازرگانییەیل، وەپای نووڕین فرەیگ لەوانە کە چەومان وەپیان کەفت، بۊنەسە وە زوان عەرەبی، و خاوەن دوکانەیل ئەوە خەنە بان ئەوەگ کە ریژەیگ گەورە لە بسینەیل کە لە دەیشت خانەقینەو تیەن قسە وە عەرەبی کەن و کوردی نیەزانن، ئەوەگ هیلێد بازرگانەیل ئەو زوانە وەکار بیارن کە زیاتر تۊنێد بڕەسێدە بسینەگە.
لەی ناوە، ئەحمەد محمد، چەودیار سیاسی ئەرا کاروبار کوردی لە شارەگە دووپات کرد، کە گرفتەگە تەنیا لەلای نەیارەیل کوردەو نیەتیەێد، بەڵکم بەشیگ بنەڕەتی لەلی پارتە کوردییەیل خوەیان دروسی کەن.
باس پەیوەندی ناوەین هیزە کوردییەیل کەێد کە لە بنەمای "تەواوکاری" ئەرا بنەمای "ماڵین" ئاڵشت بۊە، چۊنکە وە لیستەیل رکابەر چنە ناو هەڵوژاردنەیل، و دۊاتر رکابەریەتییەگە بڕیگ جار ئاڵشت بوود ئەرا هەڵمەتەیل یەکترشکانن کە وەردەوام بوود تا دۊای راگەیانن ئەنجامەیلیش، وەپای قسەی محمد ئەرا ئاژانس شەفەق نیوز.
هەمیش وت کە رکابەریەتی ناوەین یەکێتی نیشتمانی و پارت دیموکرات دریژەو بۊە ئەرا جەماوەر هەردوگ پارتەگە، وە شیوەیگ کە لایەنگرەیل هەر لایەنیگ رەفتار وەگەرد لایەنەگەی ترەک کەن چۊ ئەوەگ نەیار بوود، تەنانەت خوەشی بردنەوە لە هەڵوژاردنەیل لە فرە وەخت لە ئاهەنگکردن وە وەدەسهاوردن کورسییگ بوودە ئاهەنگکردن وە شکانن پارتە کوردییەگەی ترەک.
محمد هوشداری دا، لە رخداری ئاڵشتبوین ئی نموونە ئەرا خانەقین، چۊنکە شارەگە، وەپای دەسەواژەی ئەو، ناوچەیگ نییە ناکۆکی لەبانی بوود ناوەین هەردوگ پارتە کوردییەگە، بەڵکم ناوچەیگە ناکۆکی هابانی ناوەین دوو دەسەڵات: حکومەت هەرێم کوردستان و حکومەت فیدراڵی.
دریژە وە قسەی دا و وت کە ئی فراکسیۆنە پارچە پارچەەو بوود چۊنکە دەنگەیل پارت دیموکرات کوردستان وە زیاتر لە دە هەزار دەنگ مەزەنە کەێد، لە وەختیگ دەنگەیل یەکێتی نیشتمانی لە بان 30 هەزار دانێد، وەلی چگن هەردوگ لایەنەگە لە لیستەیل جیاواز بوودە مدوو پبڵاوبۊن هاز هەڵوژاردن و نەکردن قەوارەی دانیشتگەیل ئەرا نوێنەرایەتییگ سیاسی کە هاوتا بوود وەپی.
لە سۊکیگ ترەک لە قەیرانەگە، هونەرمەن عەباس زەهاوی وەسف خانەقین کرد کە شاریگە بۊسە هەڵوەسریاگ ناوەین دوو دەسەڵات، وەختیگ رووڵەیلی وەرەو بەغداد چن، ئۊشێد کە ئەوان بڕیگ جار وەرەوڕۊ لۆژیکیگ بوون کە خانەقین لەڕۊ سیاسییەو بەسێدەو کەێد وە هەرێم کوردستان، و مەوقەیگ وەرەو هەولێر چن جواوەگە ئەوەسە کە لەڕۊ کارگێڕییەو سەروە حکومەت فیدراڵییە.
قۆناغ دۊای ساڵ 2003 تیەرێدەو هۊر، وەختیگ خانەقین پرۆژەیل ئاوەدانکردن و پاڵپشتییگ فراوان لە حکومەت هەرێم کوردستان وەخوەی دیاد، کە خود ئەو وینەس کە بەرزۆ هەمیش تیەرێدەی وەختیگ ئۊشێد کە نزیکەی 14 ساڵ لە پرۆژەیل هەرێم کوردستان دەسمیەتی شارەگە دان ئەرا وەپشسەرنان بەشیگ گەورە لە ویرانکاری و داوەزین خزمەتگوزارییەگە کە لە دۊای سەردەم رژیم وەرین بەش مەینەتی لەلی کیشا.
خانەقین هەوەجە وە چە دیرێد؟
چەودیارەیل مەزەنە کردن کە قەیران خانەقین دی یەک دۆسیە نییە کە بوود وە بڕیاریگ کارگێڕی تاکەکەسی چارەسەر بکریەێد، چۊنکە ئەو قەیرانیگە لەڕۊ جوگرافییەو پەیوەندیدارە وە سنوورەیل و یەکە کارگێڕییەیل، و قەیران زەوییە پەیوەندیدارە وە دۆسیەیل خاوەنداریەتی و گریەبەسە کۊنەیل، و قەیران دانیشتگی پەیوەندی دیرێد وە کوچکردن و سەنین ماڵ، و قەیران نوێنەرایەتییە لە ئەنجام وبڵاوبۊن دەنگەیلەو بەرهەم تیەێد، بیجگە لە قەیرانیگ فەرهەنگی و پەروەردەیی کە دەس کردە دەرکەفتن لە داوەزین رووبەر زوان کوردی لەناو مەکتەوەیل و بازاڕەیل.
چەودیارەیل ئەرا ئاژانس شەفەق نیوز دیاری کردن، کە یەکەمین چشتیگ کە شارەگە هەوەجەی دیرێد ئاڵشتکردن وتار کوردییە لەباوەت خانەقین لە هەڵوێستیگ نەتەوەیی گشتی ئەرا بەرنامەیگ سیاسی و یاسایی هاوبەش، وە شیوەیگ کە پارتە کوردییەیل لەبان دۆسیەیل دیاریکریاگ رێک بکەفن کە نەچنە ژیر رکابەریەتی هەڵوژاردن ناوەینیان، و لە بانیانیش سنوورە کارگێڕییەیل و مادەی 140 و خاوەنداریەتی زەوییەیل و نوێنەرایەتی سیاسی و کارگێڕی.
هەمیش هەوەجە دیرێد، وەپای ئی خوەنستنە، ئەرا هۊردبوینییگ یاسایی فیدراڵی گشتگیر ئەرا گشت ئەو بڕیارەیلە کە سنوور یەکە کارگێڕییەیل پەیوەندیدار وەپیەو ئاڵشت بۊنە، و دیاریکردن ئەوەگ ئایا وەپای ئەو میکانیزم و دەسەڵاتە دەستووری و یاساییەیلە دەرچگنە، لەجیای مەنن هەر بڕیاریگ چۊ دۆسیەی ناکۆکییگ سیاسی جیاواز.
هەمیش دۆسیەی زەوییەیل و گریەبەستە کشاوەرزییەیل وەرچەو دەرکەفێد چۊ یەکیگ لەو دۆسیەیلە کە فرەترین هەوەجە وە یەکلاییکردن دیرێد، لەڕی جیوەجیکردن بڕیارە دادوەرییەیل و یاسا کارپیکریاگەیل و گلەوداین خاوەنداریەتییەیل ئەرا خاوەنە رەسەنە مافدارەیل وە پەیمانەیل یاسایی کە لەبان نەتەوە یا لایەنگری سیاسی نەوسن.
وەلی لە دۆسیەی دانیشتگەیل و مادەی 140، گشت مەزەنەیل چەودیارەیل و سیاسییەیل کە چەومان وەپیان کەفت نشان گرنگی بۊین میکانیزمیگ فەرمی دەن ئەرا چەودیاریکردن ئاڵشتکاریە دانیشتگیی و عەقاریەبل لە ناوچە ناکۆکی لەبانیان هەس وە شیوەیگ کە جۊلەی خاوەنداریەتی و نیشتەجیکردن و ئاوارەبۊن نەوودە چشتیگ چەسپیاگ کە بکەفێدە وەرجە هەر جیوەجیکردنیگ لە بانان ئەرا مادە دەستوورییەگە.
و لە سیاسەت، دیارە یەکیگ لە گەورەترین خاڵەیل لاوازی لەناو خانەقین تەنیا هاز لایەنە رکابەرەیل نییە، بەڵکم بڵاوبۊن دەنگە کوردییەیل خوەیانە، وەو مدووە هەماهەنگیکردن لیستەیل یا بازنەیل یا کاندیدەیل، تەنانەت بی هاوپەیمانییگ حزبی گشتگیر، تۊەنێد کوتلەیگ هەڵوژاردن گەورە بکەێدە ئەرا نوێنەرایەتییگ راسگانی لەناو ئەنجومەن نوێنەرەیل و ئەنجومەن پارێزگای دیالە.
وەلی لە ئیدارە، پارێزگاریکردن لە هاوسەنگی هەوەجە وە وەپیاچگن بەشەوکردن پێگەیل وەرپرسایەتی دیرێد لەناو فەرمانگەیل و مەکتەوەیل و دامەزراوەیل، لەبان بنەمای لیهاتگ و نوێنەرایەتی راسگانی ئەرا پێکهاتەیل، دویر لە پاوانکردن لەلایەن لایەنیگ یا یەک پێکهاتە ئەرا دامەزراوە ناسکەیل.
