ئەر شەوێ دەر وا بکەیدو بۊدە مێهمانم چ بوو

سەر بنەیدە سینەمەو دەس وە سەر شانم چ بوو

م ک گیان و ئمرو ماڵم چی وە تاڵان چەود

کفر زڵفد ئەر بوەێدن دین و ئیمانم چەبوو

دەر نیەچوو یاد ت لە خەو خەێاڵم چ بکەم

ئاخە خوەد فکرێ بکە دەردد وە ماڵم چ بکەم

گشت دونیا ئەر بوونە دشمەن گیانم چ عەجەو

تو ک نۊر چەومی بیدە زەواڵم چ بکەم

وەتم جوانی و ماڵم ئەر بچوو تو مینیدن

تونیش دەردد وە گیانم دری دڵم شکنیدن

ڕفیق ڕووژ خوەشم بیدو ئی شەوارە نیەزانید

لە دۊری تو چ کیشم ئەزیزەگەم تو ک نیدن

دەر نیەچوو یاد تو لە خەو خەێاڵم چە بکەم

ئاخە خوەد فکرێ بکە دەردد وە ماڵم چە بکەم

گشت دونیا ئەر بوونە دشمەن گیانم چ عەجەو

تۆ ک نۊر چەومی بیدە زەواڵم چە بکەم

وەگەرد دەس خوەم ئاگر نامەسە پەڕو باڵم 

هاوارە کورە بوەم کی تێ حەقم بسنێدن

ئەگەر دڵد لە م سێرە دڵم ڕزا وە ڕزادە

وە هەرچێ دەن بفروشەم وەلێ بزان چ سێنیدن

دەر نیەچوو یاد تو لە خەو خەێاڵم چە بکەم

ئاخە خوەد فکرێ بکە دەردد وە ماڵم چە بکەم 

گشت دونیا ئەر بوونە دشمەن گیانم چ عەجەو

تو ک نۊر چەومی بیدە زەواڵم چە بکەم

عەلی ئەشرەف نەوبەتی

‍ لە ئـــەو ڕووژە ک دیـمەد بۊمە وەیلد

دڵم قــرچێ لـە نــــوو بـۊنم چەوەیلد

وە پێم ئـــۊشن چوە بۊ،ڕا لێوە بۊدە؟

ت مەجـــنوونی!ئەنۊ ها کوورە لەیلد؟

م لێوەم دەرد خوەم هاشا نیەکەم دی

تو لەیلی، ئاخرێ ها کــوورە مــــەیلد؟

تو بۊشی دڵ بێە گــــیانم ئـــەڕاد دەم

ئە بیلی سەر سپـــــــارم وە خەوەیلد

هە چۊ ڕێوار ڕێ کــــاوە لە شــــووند

شەوێ داچـــووڕیەم لە ئــــەزرەتەیلد

م دهبانی ڕێوار

کەڵ هۊڵ چەو مەس لەو سەر سراوە

واشــەێ ســەر دەروەن کــەوک پـەڕاوە

بــەڕەزاێ زاخــە تــرنــگــەێ وەفـــراوە

هـەنـاێ چـۊ شـەمـاڵ  شـەنێ لـەێ ناوە

پــا نـەێد لــە کـیەنـی وەێ خــاوە خــاوا

چــمــان عـمــرەگــەم دەێـــدن وە ئــاوا

کــەڵ هـۊل مــل بـەرز  لـە لان خــوەره

  هـەنــاس  و  ژیــنـم  وە  تـــاڵان بـــەرە

هـەنـاێ  تـیـەێــدن  وە خـەمـزەو نـازێ

وە   زوڵــف  شـــوڕێ  وە  چــەو  بــازێ

گـــیـانـم  لــەرزنـێ  هەناسـم  بـەن کـێ

چمان مانگ لە ئاخڵەێ خـوەێ ڕەم کەێ

حامد ئەردەشیری

نەچوو لە ئی وێرانە

بێ تو ئەڕام ئی ماڵە زندانە

نەچوو هەوا وارانە حاڵ دڵم داغانە دیوانە

چیدە کوورە لەی شەو وارانیە لە کوو مەنیدە

م ئەڕاد گیرم تو گەرد کی خەنیدە

ئی چەوەیل پڕ لە ئەسرە چاوەڕیدە

کەێ تیەیدەو ئەسرەگەد ڕەسی وە ماڵ و هەر نەهاتی

زندەگیم بیە بەتاڵو هەر نەهاتی

هەر شمارم مانگ و ساڵ و هەر نەهاتی 

خەم دۊرید سەر نێیاسە باوەشم

بێ تو مەجنوون لە لەیلا بێ بەشم

وە خیاڵم تو یەێ ڕووژێ تیەیدنەو

وەی خیاڵەیل مەحاڵە دڵخوەشم

تو وە پێم بۊش چۊ دڵ شێتم لە دڵتەنگی درارم

بیمە ئەور بێ گیان تا کەێ بووارم

چەن هەزار و چەن شەوە چەو ئنتزارم

ئەسغەر ئیمانی

شیشه ها باوشمەو دەس یەقه وەرد سانم

دڵ کەنیمه ده خوەم و ، ها قول مشتم گیانم

قاێقێگم ک  وڵاو بۊمه ده ئوقیانوسێ

وەرد تووفانه فەقەت  نیشتنم و ئەڵسانم

دەس ورەو هەرچگه بەم دووگه کوچگ دێ ده سەرم 

هامشوو هەرچگه کەم  وەرد خودا،  شەێتانم

دەم گیانم چگه ده تاق ده ئی بازاره 

جامەکێگم ک کوچگ ها ده سەرم، حەێرانم

ژان و ژینم ده یەکەو نیەوگ هه چۊ مەرگ و زنەێ

شێخ و شا دەس وه دەسم کەن، م چمان ئێرانم

کی ده مانشت دراوردگەسەم، بردگەسەم

دار هشک بەڕۊێگم تیەنگ وارانم

پاتشای قەڵب م بایه‌د ت  بۊد و خەم ت

تەخت جەمشێرم ئەگەر، بێ ت وەلێ وێرانم

کەێ کونەێ ئاو بوەنجم ده کیەنی لێود

دەرد هەرچگ کیەنی سەرتەزنه ئەڵ گیانم

دین و ئێمان م ئشقەو پەرەسم  دووس فەقەت

ئەر  دنانم شکنیت و کەیه سانێ نانم

جەلیل سەفەربەیگی

پەریشانم، پەریشانم، وڵم کە

دوچار دەرد پنهانم، وڵم کە!

وە دەردم ئاشنا کردی، نەکردی

ستەمگەر فکر دەرمانم، وڵم کە!

وڵم کە تا نەوەید کەس پەی وە دەردم

دو سێ ڕووژی کە مهمانم، وڵم کە!

نەکرد کەس دەعوەتم خوەم بیمە مهمان

وە کار خوەم پەشیمانم، وڵم کە!

حەمامە ئی سەرای سەرد و گەرمە

بساو کیسەیی وە ناو شانم، وڵم کە!

تەنم زانم نەسیب موور و مارە

نە موورم نە سولەیمانم، وڵم کە!

نە ساختِ من، وە فولادە نە وە سەنگ

هەف هەشت دە تیکە سوقانم، وڵم کە!

وە کامِ کەس نیەگەردد چەرخ تا سەر

نە دەرویشم نە سوڵتانم، وڵم کە!

وە واوەیلای دڵ هەر شەو ڕەوانە

سرشکِ غەم وە دامانم، وڵم کە!

خەرابم کرد خەرابات خەیاڵد

وە دەس چوود عەقڵ و ئیمانم، وڵم کە!

وە بادەێ تەڵخ جامِ زندەگانی

دەمێ مەست و غەزەڵخوانم، وڵم کە!

وە سەحرای خەیاڵ چون قەیس سانی

تو کردی وێڵ و وەیلانم، وڵم کە!

گوزەشت فەسڵِ بەهار و مووسمِ باخ

وە فکرِ لەرزِ زمسانم، وڵم کە!

لەوە ترسم بکیشێد کار وە هاوار

نەکەی کەس گوش وە ئەفغانم، وڵم کە!

وڵم کەید یا نیەکەید ڕەحمێ وە حاڵم

تەنم کردی وە زندانم، وڵم کە!

وە ئەرواح شەرەف سەوگەند کە دائم

مەلوول مەرگ وژدانم، وڵم کە!

شەرەف کوشیاد و وژدان جوانەمەرگ بی

وە بێ وژدانی حەیرانم، وڵم کە!

وە کام دوشمەن بووەم ئەی دووس! شکایەت؟

کە دووس بی قاتڵ گیانم، وڵم کە!

وڵم کە! وڵکەرد نیم سوو لە مەحشەر

تو کردی خار دەورانم، وڵم کە!

تو کردی بێ سەر و سامان شامی

وە مەولا خوەم قەشەنگ زانم، وڵم کە!

شاعێر : شامی کرماشانی(شاهمراد)

رەفیق! زۊ بکەفەوڕێ، کەمێ خوەر نوو بار

لە‌خاکْ رووژهەڵاتی، ئومێد ئەڕا سوو بار

له‌هەر چەمیگ ک کەفتە سەر رێید، پۊنگە

لە‌ هەزوەگانْ خوەمانی لە‌قەسر، لیموو بار

ئەگەر ک چید وەرەو بەرزییەیل هەورامان

ئەڕا گڕەێ دڵْ ژارم، لە‌ وەفر شاهوو بار

ئەگەر ک چید وە‌گاوارەگەێ ئوساتاهر

لە‌ئەو مەقامە ک ئۊشێ: حەقەن‌حەقەن‌هوو بار

نەکەید یەێ بەش کیشێ وە‌گەرد خوەد بارید

وە‌قەێ پەشێویی ئێوارەگان تەماکوو بار

دووارە کەفتمەسە هۊر شێت‌بازییەگان

سەرێ بێیە وە‌حەریر و کەمێ لە‌یاروو بار

برا! چەنیگە وە‌گەرد خوەما غەریبی کەم

لە‌ئەو منە ک تو ناسی، کەمێ رەنگ و بوو بار

م چۊچیامە ، وە‌ یەی وا تمام بووم، بڕەس

ئەڕا سەقام هەناسم تڵەسم و جادوو بار

یە هۊرەگان منە یەک وە یەک مرن هەرڕووژ

یە گەرمەشینە ک دۊنی وەلا براڕوو بار

شەویگ لەی وەرە لان کردێیە ،نیەچوود نیەچوود

رەفیق زۊ بکەفەوڕێ کەمێ خوەر نوو بار

بابەک دەوڵەتی

من زنەێ نەیم لە ژیانم

‏کەفتمە بێ دەنگ م سانم

‏قردگێ ئەر چوڵه ژێرم 

‏پووک ئاێم دەێ لە شانم

‏ئایمەیل گەل گه‌ل دروو بۊن

‏لام گردن سه‌د کروو بۊن

‏تا ک وا هات گشتێان چێن

‏ئاێمەیل وەڵنگ چروو بۊن

‏هەر جیێ چم ژاو ئڵاڵن

‏بەزر جەنگو کینە کاڵن

‏سەد شەرەف وە گورگەل هار

‏ئاێمەیل دەس یەک هە ناڵن

‏ئەێ بەنەیلە  کەس نیەناسن

‏پڕ لە باسن  دڵ لە ئاسن

‏یانە تێخ تێژ چەفتن

‏دەم کەنەو پیم جۊر داسن

‏ئەێ خۆدا یەیشە بەنەیلد

‏یانە سازید باب مەیلد

‏ژارێان ها لە دڵ یەک

‏زۆڵمیان ها وەر چەوەیلد

‏من بڕیمە دڵ لە خڵقەت

‏لەێ ژیان پر لە زڵمەت

‏فێر سۊکێ کەم لە دڵ خوەم

‏من گرم خڵقەت وە عبرەت

‏

‏پژواک ڕەوشەن ڕەوان

‏

‏

‏

شیشه باوشمەو دەس یەقه وەرد سانم

‏دڵ کەنیمە دە خوەم و ، ها قول مشتم گیانم

‏قاێقیگ ک وڵاو بۊمە دە ئوقیانوسی

‏وەرد تووفانە فەقەت نیشتنم و ئەڵسانم

‏دەس ورەو هەرچگ بەم دووگ کوچگ دێ دە سەرم

‏هامشوو هەرچگ کم وەرد خودا، شەێتانم

‏دەم گیانم چگە دە تاق دە ئی بازارە

‏جامەکیگ ک کوچگ ها دە سەرم، حەێرانم

‏ژان و ژینم دە یەکەو نیەوگ هە چۊ مەرگ و زنەێ

‏شێخ و شا دەس وه دەسم کەن، م چمان ئێرانم

‏کی دە مانشت دراوردگەسەم، بردگەسەم

‏دار هشک بەڕۊێگ تیەنگ وارانم

‏پاتشای قەڵب م باێەد ت بۊد و خەم ت

‏تەخت جەمشێرم ئەگەر، بێ ت وەلێ وێرانم

‏کەێ کونەێ ئاو بوەنجم دە کیەنی لێود

‏دەرد هەرچگ کیەنی سەرتەزنه ئەڵ گیانم

‏دین و ئێمان م ئشقەو پەرەسم دووس فەقەت

‏ئەر دنانم شکنیت و کەیه سانێ نانم

‏

‏جەلیل سەفەربەیگی

‏

‏ئیمشەو بەزمێگە بەزم چەوێگە

‏مەفەز خاڵ بوون لێوێگە

‏چەو پڕ سرمێ زەرد کاڵیگە

‏ڕووڵەێ شیرین کوردەماڵیگە

‏بڕمێ کەموون خاقان چینە

‏دو چەوێ چراێ ڕووشناێ ژینە

‏ئەو خاڵ لێوە ئەو بوون لێوە

‏موجرم ئەمدە قاتڵ گیونە

‏تاڵ مژدنگێ تیر خەدەنگە

‏ویر خەیاڵی مەێدوون جەنگە

‏ئەژ سەر تا وە پا وە ئیقە خووە

‏دیمەن چی پەری یە خەڵک کووە

‏خەڵک ئاونوو یا دلێڕوونە

‏هەم دارووێ ئێشە هەم شەفاێ گیونە

‏

‏دیاکوو پاکزاد

ئیوارەس و لەناو پاییز 

‏دڵم هۊر چەوەیلد کەێ

‏نیەزانی ئی ئیوارانە

‏ چەنی شیوەی چەوەیلد دەی

‏لەناو ئی خاک خاپوورە

‏ خوو توورەێ تو چەپاوەم کرد

‏مە خوەم زانم کە ئی خاکە لە هۊرم  ئەو چەوەیلد برد

‏ئەزیزم دڵ تەنگە هەر شەو چەوم لەیرە نیەچوودە خەو

‏وەهەر لایە کە چەو گل دام

‏خودا ڕوو لە چەوەیلد وەی

‏خودا هاوار ت خوەد دۊنی

‏کەسی شووند نیەزانیدن

‏وەئیجارە ت چێشی بۊش

‏مە ئەو شوون چەوەیلد خەێ

‏دەم ئیواران منو پاییز

‏کەفیمە ئی خێیاوانە

‏دووارە وەفری وارێدن

‏کە گوورانی چەوەیلد دەی

‏ئێوارەسەو لە ناو پاییز دڵم هۊر چەوەیلد کەێ

‏عەلی ئولفەتی

ئەوە متنەکە بێ کەسرە (کەسرەی ژیر وشەگان لاوریاگ):

خیاڵ پیر تەنیا

پیر ساڵ خوردەی، مەرگ دە کەمینم

دار پەل شکیاگ، سەر دە زەمینم

هناسم گریاو ،تارە چەوەیلم

کەسێ نیەزانێ ، حاڵ شەوەیلم

وەختێ تەنیا بووم ،خراو بوو حاڵم

لەیلم حازر بوو  ، لە ناو   خێیاڵم

کەفتم لە دام ئ ێ وەخت گەنه

له هۊرمەو چی ئەو پووقەی قەنە

فکرو خێیاڵ دونیاێ دۊرمە

دەوار ڕمیاگ بێ ساو سۊنمه

یەچۊ پیری هات لەرز خسە گیانم

لە ناو مال خیش کردێیە وەیلانم

پیری هاتگەو پیل کرد لە جەسەم

تەک داس لە تەنگی هەواێ هەرەسەم

وەتم هەێ پیری لە جنس سانم

وەتیا هەرچگ بۊد م جنسد زانم

لولو ئاوم کرد دەمم بۊ وە جەۊ

وێنەی چوو وشکێ چقانەم لە زەۊ

بار لە دەسم سەن لەێ تڵاتمە

هەسەم و چماێ گوما هاتم

دەورم شلخە و وە تەنیا نیشم

بار غەریبی وە کووڵ مەکیشم

غەریبی خاسە پایانێ دێرێ

غەریب سقان بێ ژانێ دێرێ

ئاخر پیری لە دۊر دیاره

شەوار ژانەو ڕووژ سیارە

فکرو خێیاڵم دونیاێ دۊرمه

جوانی داخە و بەهاێ خۊنمه

چوە بکەم ڕا ئەو دونیاێ پڕ تامە

دەوار پیری لە جاێ ئەڵدامە

"رەحیم ئێداری"

‏‍ ‍ سەونزە بڕەس شینم بکە

‏فکرێ ئەڕاێ چینم بکە

‏مە  گوم بۊ  دەس تونم

‏ خوەد بەو میەنێ نەۊوم بکه 

‏تەرمم بنە لاێ بێستۊن 

‏تا بوومە هاوساێ بێستۊن

‏سەونزە بڕەس یەێ جار تر

‏ خوەد تەرفم و تۊنم بکە

‏هازێ لە گیانم دی نەمەن

‏بارێ وە شانم دی نەمەن

‏سەونزە بڕەس زەردە دڵم

‏هەم ئاو و هەم ڕۊنم بکە

‏سەوەنزە بنووڕ چۊ مردمە

‏لە داخ دەورانەیل تیەڵ

‏سۊنم ڕمانێیە دۊرید 

‏فکرێ ئەڕاێ سۊنم بکە

‏سەونزە بڕەس وەێ ساکییە

‏دڵم لەێ دونیا شاکییە

‏من وە دەس خوەد مردمە

‏خوەد بەو داوای خۊنم بکە

‏مەهوەش سولێمانپووڕ

‏پاییز

‏هەم  خەزانەو دڵتەنگی نیشتەو پەل دار شەوار

‏باوەشێ دووسی بێار و واەدەمان باخ ئەنار

‏خوەت وە تاوەی واز کردیتەس پەڕ شاڵت  ک  "وا"

‏سەردەوا هەم، عەتر گوڵ بیارێ ئەڕامان چۊ وەهار

‏پایزەو  ڕز گرتگەس دەێ دارسانە تێخِ خەێز

‏سازِ واران کوک بکەو بیا، گڕگڕی ڕامان بوار

‏باخِ مەۊ ڕزیاگە ، ڕز ڕز وەلنگ زەردێ  ها زەمین

‏تام ژینێ، خۊنِ گیانێ، کۊزە کۊزە ها وە  دار

‏وەرژە زمسان بیا  ک  یەێ باوش ئەنارِ عشق وەێ

‏سات عومرم  ها دە دەو چۊ ئەسبِ تێژِ  بێ‌سوار

‏ 

 نۊرمراد رزایی

‏

‏ئەگەر هاتی کەمێ واران وەلا بار

‏سفێدەێ سوو ئەڕاێ شاران وەلا بار

‏م چەن ساڵە چەوم ها وە دەرانە

‏کلیلە زەردەگەێ جاران وەلا بار

‏هەنا هەێ دڵتەنگی شەو بان مەزاران

‏لەش تەیموور‌ ئەڕاێ یاران وەلابار

‏گەرەێ کەوکێ نەمەن لەێ دەروەنەیلە

‏ت بەو قۆڵتەێ کەمەر داران وەلابار

‏ئەگەر هاتی وەهارنەۊ لەێ وڵاتە

‏پەڕوو سەوز پەل داران وەلابار

‏کۆرە عادوو لەشووند مردەموو بووم

‏ت بەو تەوبەێ گۆناباران وەلا بار

‏هلیتەیل فەرەێ ئێ باخە داگرد

‏ت بەو کۊز‌ چەمەن زاران وەلا بار

‏

‏شاعێر :  ئەلی ئوڵفەتی

من زنەی نەیم لە ژیانم

‏کەفتمە بێ دەنگ م سانم

‏قردگێ ئەر چوڵه ژێرم 

‏پووک ئاێم دەێ لە شانم

‏ئایمەیل گەل گه‌ل دروو بۊن

‏لام گردن سه‌د کروو بۊن

‏تا ک وا هات گشتێان چێن

‏ئاێمەیل وەڵنگ چروو بۊن

‏هەر جیێ چم ژاو ئڵاڵن

‏بەزر جەنگو کینە کاڵن

‏سەد شەرەف وە گورگەل هار

‏ئاێمەیل دەس یەک هە ناڵن

‏ئەێ بەنەیلە  کەس نیەناسن

‏پڕ لە باسن  دڵ لە ئاسن

‏یانە تێخ تێژ چەفتن

‏دەم کەنەو پیم جۊر داسن

‏ئەێ خۆدا یەیشە بەنەیلد

‏یانە سازید باب مەیلد

‏ژارێان ها لە دڵ یەک

‏زۆڵمیان ها وەر چەوەیلد

‏من بڕیمە دڵ لە خڵقەت

‏لەێ ژیان پر لە زڵمەت

‏فێر سۊکێ کەم لە دڵ خوەم

‏من گرم خڵقەت وە عبرەت

‏

‏پژواک رەوشەن رەوان

‏ئەگەر هاتی کەمێ واران وەلا بار

‏سفێدەێ سوو ئەڕاێ شاران وەلا بار

‏م چەن ساڵە چەوم ها وە دەرانە

‏کلیلە زەردەگەێ جاران وەلا بار

‏هەنا هەێ دڵتەنگی شەو بان مەزاران

‏لەش تەیموور‌ ئەڕاێ یاران وەلابار

‏گەرەێ کەوکێ نەمەن لەێ دەروەنەیلە

‏ت بەو قۆڵتەێ کەمەر داران وەلابار

‏ئەگەر هاتی وەهارنەۊ لەێ وڵاتە

‏پەڕوو سەوز پەل داران وەلابار

‏کۆرە عادوو لەشووند مردەموو بووم

‏ت بەو تەوبەێ گۆناباران وەلا بار

‏هلیتەیل فەرەێ ئێ باخە داگرد

‏ت بەو کۊز‌ چەمەن زاران وەلا بار

‏ ئەلی ئوڵفەتی

‏

ئەنار کەو

‏یەێ دەف لەنوو ت تیەیدنەو وەو نەخش سەرواڵدەو

‏وە ئەو میەرێ کەوە ک ت نایدە لە زنج چاڵدەو

‏هەرچێ ڕەنگە ڕەو کردنه تا وەرز ئاهووەوبڕان

‏ت ئەسک ماسک مردیێگ ها ناو چەوەیل کاڵدەو

‏م خەو فرەێ دۊنم وە چەو، هەر شەو لە لێژ جادەگان

‏هەر جادەس و چۊ مار کڕ، پەێشتیەێدە شان و باڵدەو

‏ئەنار کەو شعر عەرەو ساعەت خەو لە نیمەشەو

‏بڕەخس لە بان لێو م وەو لێو سوور و ئاڵدەو

‏م دەروەچێگم دارەلووس، لە هووز دەروەچەیل واز

‏چ دەروەچەیلێ مردنە وە ئەزرەتەیل ماڵدەو

‏ئەلی ئوڵفەتی

‏ئیمە زامەگان و خەمەگان کوو کردیم

‏بۊن وە کۊیەسان!

‏ئەرمێسەیلمان گریە دایم لەیەک

‏بۊن وە روبار!

‏ئیمە ڕخ و چرچەیل چاڵ کردیم

‏بۊن وە زەۊلەرزە!

‏قاروقین لە ناخ دڵ شاردیمەو

‏بۊن وە گڕکان!

‏ئیمە لە خیابانەیل

‏گیسەیل بڕیاگ هەڵڕشانیم

‏بۊن وە گەردەلۊل!

‏های زمسان دەس‌قۊچ!

‏لە چارەنۊس ئیمە پاوا بار!

‏ئێڕە "ئیسگای ئاخرە..."

‏ مەسعوود قەنبەری

‏‌‌

‏‌

‏

‏

‏

‏

شنه‌فتمه له پشت ســـــــــــــــه‌ر خه‌نــیدن

‏له قــــــــــه‌ێ دیواره‌گان عەسکم که‌نــیدن

‏هه‌یه خاســــــــه که‌سێگ ناوم نیه‌وەێــدن

‏م ئــــــه‌و هـــــۊر چه‌وه‌یل ت نیه‌خەێـدن

‏هــــه‌ر یه خاسه وه ته‌نیایــی سه‌رەو نــەم

‏خـــــیاڵاتد ئەرا  لاێ خــــــوەد کلەو کـــەم

‏له جـــــــــی واران چه‌وه‌یل خـــوەم بوارێ

‏بـــــــەدم تێــــــــدن کــــه‌سێگ ناو ت بارێ

‏م زانم جــــــــــــوور م تەنیــــــــا مـــــریدن

‏وه کام وشک لــــــــــــه لۊ دەریا مـــــریدن

‏دروو دایــــدن وەتی تیــــــــەیدەو وەهارێ

‏لـــــــــه ساێ مانڰـــــه شـــــــەو دار هنارێ

‏وه هــــۊر ئەو کەسەیله لــــــەێره مـــــردن

‏تەمــــــام دلخوەشیمان لـــــــەێــــــره بردن

‏وەپێ بۊش ڕفت و واران دی نیه‌کـــه‌ێدەو

‏کەسێ چوودن له ئێ شاره دی نیەتێــــدەو

‏

عەلی ٸوڵفەتی

سەوڵ تەنیای سەرسەراوانم خودا

‏گووش وە ناڵەی تاف ئاوانم خودا

‏چەپ چەپ گیس ئەزیزەیلم کەنیم

‏بافە بافە ها لە داوانم خودا

‏رووکەرەیل ڕوو ڕوو بەسە لەێوا نەکەن

‏داخ سەختێ ها لە باوانم خودا

‏مانگەشەو بەختد بسزیەێ هایدە کوو

‏ها لە کوورە مانگ کاوانم خودا

‏هەم وەهارە و هەرکە یاری ها لە لاێ

‏دۊر لە یار و بەزم جارانم خودا

‏لەی کەلاوە پەلپەلەو بۊ ڕیشێیم

‏بەو بەسە دی زەجر و تاوانم خودا

‏مانگ کوشانەو شەوچراگەی هەرشەوەی

‏وێڵ تەنیاێ ناو کەلاوانم خودا

‏شاعیر: د. ئەلی ئوڵفەتی

‏

شەفەق نیوز - ئەڵگەردان تایبەت

لە گامیگ روشنهویری کە ئامانج لەلی زینگەوکردن یادەوەری ئەدەبی و میژوویی ئەرا ناوچەی زاگرۆسە، شار ئیلام فەیلی لە ئیران رویداویگ روشنهویری دیاریگ وەخوەی دی کە خوەی لە چەسپانن و وازکردن پەیکەر شاعیر و سووفی گەورای کوردی "غوڵامڕەزا خان ئەرکەوازی" (سەدەی سیانزەهەم کووچی) نیشان دا، کە کاریگ هونەرییە هونەرمەند وەحید ئەسەدی سەرپەرشتی دیزاینکردن و تاشینی کردگە.

 لەی چوارچیوە، پەیمانگای "زانست زاگرۆس" روشنهویری لە بەیاننامەیگ کە ئاژانس شەفەق نیوز ئەڵگەردانی کرد، نرخ تەقەلایەیل هاوبەش ئەرا خاوەنەیل قەڵەم، و شارەوانی، و ئەنجومەن شارەگە دا، و ئی رویداوە وە گامیگ بنەڕەتی ئەرا مقیەتیکردن لە ناسنامەی ئەدەبی و زوانی کوردی هەژمار کرد، و مکیسیگ واز ئەرا قۊلەوکردن لێکۆڵینەوەیل لەبارەی کلاسیکییات ئەدەب کوردی لە ناوچەیل باشوور کوردستان.

سەرۆک هووز و دەنگ گەل

غوڵامڕەزا خان ئەرکەوازی، تەنیا شاعیریگ نەۊ قافیەیل رێک بخەێد، بەڵکم کەسایەتییگ کۆمەڵایەتی سەنگین بۊ؛ چۊنکە ئەرا چەن ساڵیگ سەرۆکایەتی هووز "ئەرکەوازی" وەردەیشت وە چەسپانن والی دەسەڵاتدار ئیلام "حەسەن خان"، ئی تیکەڵبۊنە لەناوەین سەرکردایەتی هووزایەتی و دووس سووفیگەری، رەهەندیگ مرۆیی و میللی قۊلیگ بەخشیە شیعرەگەی، و کردەی هەڵگر خەمەیل مەردمی و ژینگەی دەورگردی لە زاگرۆس.

 گرنگی تایبەت زوان "ئەرکەوازی" شیعری لە خوەیڕاگریی لەوەرانوەر تەقەلایەیل ئاڵشتکردنە کە تویش دەسنویسە کۊنەیل هات لەبان دەس لەوەرگرەوەیل.

و لەوەر شیوەی ئایینی و مەزهەبی تون ئەرا شیعرەیلی - کە لەناوی وەگەرد هاوسەردەم خوەی مەلا حەق عەلی سیاپووش لە خوڕەم ئاباد یەک گرێد - قەسیدەیلی وە وریاییگ فرە نویسریانە، ئەوەگ کە دەسمیەتی دا لە مقیەتیکردن لە پێکهاتە رەسەنەگەی، تا بمینێدە بەڵگەیگ زینگ کە رەسەنایەتی کوردی کۊن (گۆرانی) و تیکەڵابۊنە روشنهویرییەیلی وەگەرد فەیلی و لوڕی نیشان بەێد.

 شوینەوارە ئەدەبییەیل کە ئەرکەوازی هیشتیەسەیان جیاجیان ئەرا نیشانداین وێستگەیل ژیانی لەناوەین جیگیربۊن و دۊرەوخستن، و لە دیارترینیان:

"موناجات" (مناجات‌ نامە): دیارترین و ناسریاترین شوینەوار شاعیرە، کە هۆنراوەیگ روحییە لە 24 بڕگە لەبان بەحر مەسنەوی داڕیژیاگە، و وە یەکیگ لە چەویل ئەدەب عیرفانی کوردی هەژمار کریەێد.

مەسنەوی "باوەیاڵ": لاواننیگ دڵتەزن و پاکە کە لە شیوەن کوڕە گەنج و ئازاگەی "ئەحمەد خان" داڕیژیاگە، و جیاوازە وە وینەکیشان کاریگەر ئەرا دیاردەی لەدەسداین.

قەسیدەی "غەریبی" (خەریوی): قەسیدەیگ ویژدانییە ژان خوسە و غەریبایەتی لەلی چکێد، شاعیر لە ماوەی رووژەیل دۊرووخستنی و بیگانەیی زوورملی لە خوەی رێکی خستگە.

قەسیدەیل غەزەلی: جۊر "زڵەێخام شووران" و "زڵەێخام ژه چین"، کە رویگ ترەک ئەرا ئەزموون داهێنان لەلای ئەرکەوازی نیشان دەن، چۊنکە کەشوهەوا دەربڕینەیلی لە شیواز روحی گشتی زاڵ لەناو شوینەوارەیل ترەکی دۊرەو کەفێد ئەرا دەسداین وە دەروین مرۆیی.

"ئەرکەوازی" لە رەخنە و لێکۆڵینەوەیل

و لە دریژایی دەیەیل، ئەزموون "ئەرکەوازی" داهێنەرانە گرنگییگ فراوان لە گەورەیل توێژەرەیل و لێکۆڵەرەیل لە ئەدەب کوردی وەرگرد، کە بەشداری کردن لە دەرهاوردن کەلەپوورەی لە دەسنویسەیلەو ئەرا چاپخانەیل.

 لە دیارترین وێستگەیل رەخنەیی کە باس لەلی کردنە:

توێژینەوەیل عەلامە محەممەد عەلی سوڵتانی (1983): لە کتاوە بنەڕەتییەگەی "موناجاتە نەمرەیل لە ئەدەب کوردی"، کە خوەنستنیگ شیکاری قۊل ئەرا شیعر و ژیاننامەی پیشکەش کرد.

تەقەلایەیل کووچکردگ ئیسماعیل تەتەری (1983): 

پەرلەمانتار و پیاو ئایینی روشنهویری ئەرا شار کرماشان، کە کتاویگ تەواو تەرخان کرد ئەرا شیەوکردن و پۆلێنجامکردن دێڕەیل "موناجات".

خوەنستن ئەسفەندیار غەزەنفەری ئەمڕایی (1985):

 لە کتاوەگەی "گوڵزار ئەدەب لوڕستان"، و لەبان گرنگی کتاوەگە لە روی میژووییەو، باوجی رەخنەگرەیل تەمەڵی لەبانی توومار کەن لە دەورەداین وە تایبەتمەنییەیل شیواز کوردی گۆرانی کۊن کە ئەرکەوازی وەپی جیاواز بۊ.

میژوونویس ئەدەبی (1991):

 لەڕی بەرگ دۊەم لە "میژوو هویرد ئەدەب کوردی" ئەرا سەفیەدین بۆرەکەیی، کە دۊاتر پرۆفیسۆر مەعرووف خەزنەدار وە زوان کوردی شۊنی کەفت، ئەوەگ کە چەسپاننیگ ئەکادیمی ئەرا ئەزموون شاعیرەگە ئەرا پەرتوکخانەی کوردی دیاری کرد.

کوڵەەیل بەڵگەکردن (1994):

 کە موحیەدین ساڵحی لە کتاوەگەی "یاران وەرین" پیشکەشی کرد، و 

رووشنایی خستە بان بڕگەیلیگ هەڵوژریاگ لە موناجاتەی.

لێکۆڵینەوەی گشتگیر ئەرا زاهیر سارایی (2000):

 توێژەرەیل گورجن لەبان ئەوە کە کتاو مامۆستا سارایی "شاعیر لووتکە تەمومژاوییەیل" لووتکە نیشان دەێد لە لێکۆڵینەوەی کەلەپوور ئەرکەوازی؛ چۊنکە راسەوکردن، و ئەڵگەردان، و شیەوکردن هەر دێڕیگ کە درياسە شان شاعیر لەخوەی گردگە، و وەرجە ئەوەیش لێکۆڵینەوەیگ میژوویی کۆمەڵناسی ئەرا پێکهاتەی کوردی لە ناوچەگە هاتیە، ئەوەگ کە کەێدەی پڕترین سەرچەوە ئەرا توێژەرەیل و ئەڵگەردانەیل تا ئمڕوو.

 لە کووتایی پەیمانگای "زانست زاگرۆس" دووپات کرد، و وت دانان پەیکەر غوڵامڕەزا خان ئەرکەوازی لە ئیلام، تەنیا رێزگردنیگ نییە ئەرا کەسیگ کووچکردگ، بەڵکم ئاهەنگگێرانیگە وە دیاردەیگ ئەدەبی کە خەمەیل مرۆڤ لە زاگرۆس وەرجەسە کرد، و کورسییگ هەمیشەیی رەسەنایەتی ئەرا ئەدەب کوردی باشووری و گۆرانی لە دیوان شیعر جەهانی مسۆگەر کرد.

را عشق وتم خڕ نەخوە دەورم ک م دانام

‏دیمەت وە دڵم بۊت و منی ئێ دڵە دانام

‏تا ناتمەسەو جی تو ئەڕا چیتە ڕێیەو هەم

‏ئەر ئێقە خوسەت دیاێگ دە م، بۊشە م تا نام

‏دە لاێ م نیەوێرن وە خووی نام تو بێارن

‏ئێگل تو چڕیتەم هە دە لاێ کول کە وە لانام!

‏تا دۊننەت ئێ مەردمە را نامخودا کەن

‏ئەو ڕووژە ک دیمەت وە خودا دڵ دە خودا نام

‏دەێ جادە ک عشقە، ک تیەریکە، ک وەفر دیاێ

‏خوەر هەم بۊە شوونگوم م ئەڕا دەێ ڕێیە پا نام؟

‏ئەر شێعر وتم، شێعر وتم، ڕا یەسە بێایەو

‏ئێ چەن گلە بەێتیشە نە ڕا نانە نە ڕا نام

‏ئێ قەڵبە شەوارێگە ک هەرچگ خەمە خەم دەێ

‏ئێ عشقە قومارێگە ک هەرچگ هەسە دانام!

‏شێعر: مامووسا ئەمائی

‏

‏

‏

‏

دڵ نیەگرێ قەرار

‏سەر نیەگرێ سامان

‏بەو ساتێگ بنیش ئمشەو لە لامان

‏ئمشەو هەم لەێنوو

‏دڵ تاسەێ ت کەێ

‏دڵ وە سووز تاسەێ هناسەێ ت کەێ

‏هناسەد سروەس وە باخانەوە

‏زەڕەد ها وە گوڵ ئێڵاخانەوە

‏چارەنۊس هاسەر ڕێەگەێ ڕێواری

‏ئەزرەتم یەسە زۊ گلەو باری

‏لەێ مڵکە نەمەن بەرێ وە باخەو

‏مەلان کووچ کردن گەل گەل وە داخەو

‏مەچوو لە داخد دڵ تەرف تۊنم

‏چۊ کەپوو وەیلان ڕۊ سەرزەمینم

‏ئیمە دڵتەنگەیل هاولف ژانیم

‏بێ ماڵ بێ ماتووڵ وێڵ و

‏وەیلانیم

‏هەرکەس درارێ ئیمە لەێ خەمە

‏هزار جار بۊمن وە نەزرێ کەمە

‏سعید بانان

‏

‏دز لە بەختم، دز لە گیانم دایـە ماڵم بردنــە…

‏دانە لە ئازادییم ئەسبەیل ئاڵم بردنــە…

‏خەنجە‌ر و مار و کۊوە پڕ لە پیاڵەم کردنە

‏ماسی و ئەسب و کلیل و شەم لە فاڵم بردنــە…

‏دۊنمە خەو وە دەسم بان چەوەیلم گردنە!

‏دانە‌سە خوەردم زوانم قیل‌قاڵم بردنــە…

‏م زەمانێ چە‌ومەسێ بۊ لە دڵم؛ باوەڕ بڪـەن!

‏شەو ک خەفتم لە بەیان دیم چە‌وکە‌ژاڵم بردنــە…

‏وە چ دەردێ بەرزیید خوەێ!؟ دیمە‌ند وەختێ بچوو!

‏تاش بەرزێگم لە داوانم خەزاڵم بردنــە…

‏وەخت جەشن ساڵ نوو ئاگر لە گیان م بنە‌ن!

‏یە چە‌نی‌چە‌ن‌ مانگە ئێ ڕووژەیلـە ساڵم بردنــە…

‏مە‌ردم ئۊشن: هەڵفڕ و زۊتر لە ئی شاڕە بچوو

‏کەوترێگم لە قە‌فەس، دەر وازە، باڵم بردنــە…

‏م شە‌وێ چیمە منەێ عشقم، خەوەر دان هاتنە

‏"دانە لە ئازادییم ئەسبەیل ئاڵم بردنــە!"

‏‌ماجوو مێهری

‏رەنگ دەفتەر دڵم چۊ رەنگ خوەر ئێوارە

‏شەو تا وە سوو هاودەمیم، من و خەم و پەژارە

‏وە رووشنای رێ نەێرێ، دەروەچەیل خیاڵم

‏مە پاپیای مەێنەتی، خەمی، داێم سووارە

‏خوەزەو لە داخ مەینەت بچیام لەی ئاسمانە

‏تا لە بنا بکەنیام، زڵف خۆەر و هسارە

‏بدبختیەیل بەختم، کڵووڵیەیل سەختم

‏وەختێ کەفنەو هۊرم، لەشم تێدە چنارە

‏قووقوو باێە قۆش تێدن لە سەر دیار دڵم

‏لە شوون مڵکان دڵ، مەینەت مینگە نووارە

‏سووار خۆەشی رەم کرد، سۊن شادی دا لە زەۊ

‏لە سەر پەچیەێ دڵم، دەنگ هاوار هاوارە

‏دۊەشەو خەم میلێ کیشا وە رووشنای گلارەم

‏یەسە رووژم ئمڕوو، وێنەێ نیمە شەوارە

‏لە مەکتەبخانەێ جەفا، مەدرەکم بان بانە

‏مە تاسیل کەردەێ خەمم، لە دانشگاێ پەژارە...

‏یەحیا سادقی

‏

‏له هەر جی لە زەۊ کەنم

‏لەشێ لە خوەم لە تێ دراێ

‏له‌شێ له‌ ساڵه‌گان دۊر

‏له‌شێ له‌ رووژه‌گان ته‌رت!

‏له هەر جیێ لە زەۊ کەنم

‏چه‌وم له‌ ساێ ت گه‌ردنم

‏له‌ سات ت

‏له‌ ساڵ ت

‏له‌ قه‌ڕن به‌رزییه‌یل هۊر ت

‏له‌ تاش ته‌رز دۊر ت

‏له‌ شوون قه‌ور گه‌وریێ

‏گ خه‌سره‌و سه‌راوه‌نۊن له‌ تێ ژییه‌ێ...

‏وه‌ داخه‌وه‌

‏له هەر جیێ لە زەۊ کەنم

‏لەشێ لە خوەم لە تێ دراێ

‏له‌شێ له‌ ساڵه‌گان دۊر…

‏جەلیل ئاهەنگنژاد

خوەشم تێ چۊ کەموتەر پەڕ بکیشم

‏وە هەر چێ خوەزیەوەیلە سەر بکیشم

‏م ئوقیانوس و دەریا ها لە گیانم

‏کۊەیل بەرز دنیا ها لە گیانم

‏توام مەرزەیل دنیا لا بوەم م 

‏گوڵ قرمز ئڕای لەیلا بوەم م 

‏توام دووسی بکەم وەل دژمنەیلم

‏خەڕگ لاوەم وە ئاو لیخنەیلم

‏م ریشەیلم پڕی وژدان سەوزە

‏م هۊر ماسیەیلم پڕ لە هەوزە

‏خودا ناڵەت بکەێدن تیشە دارەیل

‏دەنە ریشەیل سەوز ریشە دارەیل

‏بەدم تێ وەی هەمەی دۊر بۊنمانە

‏ئڕا گشت جووشیەی ئێ خۊنمانە

‏جەهان یەی پەرچەم چەرمێ تواێدن

‏ک هەر چێ جەنگ لە هەرجا هەس بواێدن

‏مەزەی دەریا مەزەی بارووتە ئاقا

‏پڕ دەیشت خودا تابووتە ئاقا

‏خەلیجەیلش وە جی نەفت بوو تفەنگ دەن 

‏کۊەیل بەرز دنیا تام جەنگ دەن

‏یە گیس کام دەزۊرانە ک بڕیاس

‏یە خۊنْ گونای کییە وەی ماڵە رشیاس

‏م قیژەی نەو عەروسەیلیش شنەفتم

‏وە پای دارەیل بێ داڵگ نەخەفتم 

‏ک وەخت نیشتن و خەفتن نییە..نە

‏ک وەخت مردن و کەفتن نییە..نە

‏یەکێ باێدەو لە گوڵ بۊشێ ئڕامان

‏چەنێ دۊریم..لە پوڵ بۊشێ ئڕامان

‏یەکێ باێدن پڕێ نۊر خودا بوو

‏وە هەرچێ مەرز و دینەیلە جییا بوو

‏یەکێ باێدن دەس گشتێ بگرتا

‏گوڵ دووسی بکارێدن وە دنیا

‏چەنێ هەر باس کوشیان و چەپاوە

‏چەنێ زام و خوسە و زۊخ و ئەزاوە

‏چەنێ زەۊ گلیە دێرێدن وە لیمان

‏خجاڵەت بوو خجاڵەت بوو وە جیمان

‏چەنێ ئایەم رخێ وە جنس خوەی چوو

‏چەنێ شەرمەندە لای وژدان خوەی بوو

‏کەمێ وە سوڵح و دووسی گەپ بێیەیمن

‏وە هەڵپەڕگە و عەروسی گەپ بێیەیمن

‏پڕ دەور من و تو کەش کەشی هەس

‏و تا ئەورە دڵت بتوای خوەشی هەس

‏کەمێ غەیرەت توای دنیا بسازیم

‏کەمێ وژدان توای خاسی بخوازیم

‏من و تو کورد پڕ زام و پەژارەیم

‏ک بایەس دار زەێتۊنێ بکاریم

‏بچیمن سیم خاردارەیل لاوەیم

‏وە گرد عشق دیوارەیل لاوەیم

‏بچیمن دەس وە ناو دەس هەڵپەڕیمن

‏سەر کۊچەی خودا خوە داوەزیمن

‏وە ناو گوڵدانمان یەی گوڵ دراریم

‏ئڕا مەردم تۊەم دووسی بکاریم

‏ک دنیا بوودە دنیای سەوز و یاسی

‏ک دنیا بوودە دنیای پڕ لە ماسی

‏ک دنیا بوودە دنیای پڕ لە خاسی

‏ک دنیا بوودە دنیای پڕ لە راسی

‏شاعیر: رزا جەمشیدی

له هەر جیێ لە زەۊ کەنم

لەشێ لە خوەم لە تێ دراێ

له‌شێ له‌ ساڵه‌گان دۊر

له‌شێ له‌ رووژه‌گان ته‌رت!

له هەر جیێ لە زەۊ کەنم

چه‌وم له‌ ساێ ت گه‌ردنم

له‌ سات ت°

له‌ ساڵ ت° 

له‌ قه‌ڕن به‌رزییه‌یل هۊر ت° 

له‌ تاش ته‌رز دۊر ت°

له‌ شوون قه‌ور گه‌وریێ

گ خه‌سره‌و سه‌راوه‌نۊن له‌ تێ ژییه‌ێ…

وه‌ داخه‌وه‌

له هەر جیێ لە زەۊ کەنم

لەشێ لە خوەم لە تێ دراێ

له‌شێ له‌ ساڵه‌گان دۊر...

 جەلیل ئاهنگرنژاد

خوەزەو یەکی وه‌ دەروەچە واران بکیشێ

‏وەرێشی دارەیل مردێ، گیان بکیشێ

‏دارەیل سەوزن وه‌ دەروون پۊترکیانە

‏ئەو دارە ها کۊ؟ گورز بڕای زمسان بکیشێ

‏دار شەەکەت زۆخاو ڕێ حەڵقی بەسایە

‏گیان نەیری ئاوێ چەمەتا بان بکیشێ

‏دار شەەکەت پشتی چەمی، دێری کەفێدن

‏خوەزیەو یەکی ژیر دەسی گووچان بکیشێ

‏مەردم چەوەڕێ یەی وەهار کەس نەناسن

‏شایەد وه‌ ئێ ساجەیل سەردە، نان بکیشێ

‏وەی گەرمە شینە کێ چی و ئاگر خەوەر کرد؟

‏تا بان تەرم شەو، گەڵاڕێژان بکیشێ

‏وەی دووکەڵە چەو چەو مەوێنێ، هات ئاگر

‏نەیڵێ کەسی لەێرە، هەناس ئاسان بکیشێ

‏وەختە ک ئاگر لەو سەر باخەیلە دەرچوو

‏دەور جوان و پیریان، زندان بکیشێ

‏چشتی نە مەنیە، دارەگان بوونە خۊڵەکوو

‏چشتی نە مەنیە، یەی زەوێ ویران بکیشێ

‏بابەک دەولەتی

ئیوە من وە چەوە ناسین؟

وە ناوێگ ک لە باپیرم ئەڕام وەجێ ماس؟

وە سجیلێگ ک هین من نییە؟

یا گەر زوانێگ ک دڵم ئەڕای تەنگ بییە؟

ناو و سجیلم جۊ سیپاڵ وەرم

 ئاڵشت کردم

ئەمان زوانم هەرگز.

زوان من پەڵپێکە ئەڕا مەنن

من و زوان داڵگی

هەوەجە وە یەکترەکی دیریم

ئەو نەود

من لاڵم 

من نەوم

ئەو یەتیمیگە لە یەتیمخانە.

سارۆ خوسرەوی