کۆنگرەی کەشوهەوای "کۆپ31" لە تورکیا دەس وەپی کەێد

شەفەق نیوز - وەدۊاچگن

 ئمڕوو دووشەممە، لە تورکیا، گفتوگۆەیل کۆنگرەی نەتەوە یەکگرتگەیل پەیوەندیدار وە ئاڵشتکاری کەشوهەوا "کۆپ31" دەسوەپی کرد، وە بەشداریکردن نۊنەرەیل نزیکەی 200 دەوڵەت، لە ناوڕاس ئاستەنگەیل زیایەوبۊیگ کە رۊوەرۊی تەقەلایل قەیران گەرمەوبۊن زەۊ، وە هووکار لیکەفتەیل جەنگ لەبان ئیران و رخباریەیل ئاسایش وزە، لە شان بەرزەوبۊن خوازین لەبان کارەبا وە هووکار فراوانەوبۊن لە وەکارهاوردن زیرەکی دەسکرد، و کەمەوبوین هەماهەنگی ئەمریکی لە دۆسیەی کەشوهەوا.

 گفتوگۆەیل ئەرا دوو هەفتە لەبان کەنار دەریاچەی ناوڕاس لە تورکیا وەردەوام بوون، لە ناو مەزەنەیل وە سەختی رەسین وەرەو رێککەفتنەیل قایم، لە سای ئاراستەبۊن شمارەیگ لە دەوڵەتەیل وەرەو هازدارکردن پشت بەسینیان وە سزمەنی سانی ئەرا دابینکردن هەوەجەیلیان لە وزە، دۊای شیویان دابینکردن نەفت و غاز لە خوەرهەڵات ناوڕاس، وەپەی رۆیتەرز.

 جەنگ ئەمریکی لەبان ئیران، کە چگەسە ناو نۆهەمین مانگیەو، بۊە هووکار پەکخستن بارەیل نەفت لەڕی تەنگەی هورمز، و بەرزەوبۊن نرخەیل سزمەنی لە جیهان، کە هیشت حکومەتەیل  بکەفنە مینەی دابینکارەیل جیەوگر و وەکارخستن وێستگەیل زوخاڵ، لە وەختیگ دەوڵەتەیل ئاسیایی، کە کۆریای باشوور و هیندستان و تایلەند لە ناویانە، پشت بەسینیان وە ئی سەرچەوە هازدار کردنە یا گامەیلیگ گردنەسە وەر ئەرا زیایکردن بەرهەمهاوردن کارەبا لەلی.

 چەودیارەیل ئۊشن کە ئی وەرەونواشگنەیلە تەقەلایل تورکیا، دەوڵەت میواندار کۆنگرەگە، خەنە وەرانوەر ئاستەنگەیل گەورە، لە وەختیگ مامۆستای سیاسەت ژینگەیی لە زانکۆی هارڤارد، جۆن هۆلدرین، دەرفەتەیل گەشبینی لەباوەت دەرەنجامەیل گفتوگۆەیل وە دیاریکریاگ (سنووردار) وەسف کرد.

 سەرۆکایەتی تورکی ئەرا کۆنگرەگە تەقەلا دەێد تەکانیگ وە دەوڵەتەیل بنەێد وەرەو ئامانج دابینکردن فرەتر لە سێیەک ئابووری جیهانی وە کارەبا تا ساڵ 2035، وە وەراورد نزیکەی پەنجیگ لە وەخت ئیسە، و لە حکومەتەیل خوازێد واژوو لەبان پەیمانیگ بکەن کە پاڵپشتی لەی ئاراستە بکەێد.

 فراوانکردن بوار کارەبا لەڕۊ پەیمانەییەو شایەت دەسمیەتی بەێد لە کەمەوکردن دەردراوەیل لەڕی زویکردن وەرچەرخانن لە ماشینەیل و کۊرەیل و قازانەیل و ئاگردانەیل چیشت کە وە سزەمەنی سانی کار کەن، وەلێ بانگەوازکارەیل پاراستن کەشوهەوا رەخنە لە پەیماننامەگە گردن لەوەر مەرج دانەنان ئەرا ئەوەگ کارەبا زیایەگە لە سەرچەوەیل کەم کاربۆنەو بەێد، کە بۊە هووکار جووشداین مشتومڕیگ لەباوەت هەژمارکردن زیایبۊن دابینکردن کارەبا وە وەرەونواچگنیگ کەشوهەوایی وەخوی.

لە وەرانوەر یە، بڕیگ لە دەوڵەتەیل، کە دەوڵەتە دوورگەییەیل لە باشوور زەریای هێمن لە ناویانە کە فرەترین رخباری بەرزەوبۊن ئاست دەریا لەبانیانە، تەقەلا دەن ئەرا دانان نەخشەڕییگ جیهانی ئاشکراتر ئەرا وازهاوردن لە سزمەنی سانی، کە دۆسیەیگە هێمان جێ ناکۆکییە لە کۆنگرەیل کەشوهەوا.

 دەوڵەتە بەرهەمهاورەیل نەفت و غاز، کە سعودیە لە ناویانە، گریەدارن وە ئەگەر وەردەوامبۊن سزمەنی سانی لەناوی تیکەڵە وزەی جیهانی لە ماوەی قۆناغ وەرچەرخانن وەرەو سەرچەوە پاکەیل، وە مەرج وەکارهاوردن تەکنۆلۆژیایەیل کە دەردراوەیل کەمەو بکەن.

 ئی ناکۆکییەیلە هاووەختن وەرد هوشدارییەیل زانستی زیایەوبۊیگ؛ کە راپۆرتیگ ئەرا بەرنامەی نەتەوە یەکگرتگەیل ئەرا ژینگە کە لە تشرین یەکەم/ ئۆکتۆبەر گوزەشتە دەرچینە، دیاری کردن کە جیهان وەرەو رەدکردن بەرزەوبۊن پلەیل گەرمی وە بڕ 1.5 پلەی سەدی لەبان ئاستەیل وەرجە شۆڕش پیشەسازی چوود، کە یەیش ئەو سنوورەسە کە رێککەفتن پاریس ئەرا کەشوهەوا لە ساڵ 2015 دیاریی کردۊد.

 هەمیش ساڵ 2026 شەپۆلەیل گەرمای سەختیگ لە ناوچەیل خوەراوای ئەوروپا وەخوەی دی، و ڕمیان چەمیگ وەفرین لە نیپاڵ بۊە هووکار لافاویگ کارەساتبار کە گیان فرەتر لە 1450 کەس سەن، لە وەختیگ هێمان هەزاران کەس ترەک لە شمارەی گومبۊیەیل مینن.

 راوێژکار کۆمەڵەی کەمترین وڵاتەیل گەشەسەن و وەڕێوەبەر باشوور ئاسیا لە دامەزراوەی "کلایمەت ئەنالیتیکس"، مانجیت دال، وت، کە ئی ساڵە شمارەیگ گەورە لە قوربانییەیل لە دەرەنجام کارەساتە پەیوەندیدارەیل وە کەشوهەوا وەخوەی دی.

 جەنگ لەبان ئیران دووارە رووشنایی خستە بان پشت بەسین ئابووری جیهانی وە سزمەنی نەفتی، لە وەرەونواچگنیگ کە وەهۊر تیارێدەو لەباوەت لیکەفتەیل جەنگ رووسی لەبان ئۆکرانیا و ئەو سزایەیلە کە دۊای ئەوە کەفتنە بان هەناردەیل وزەی رووسی، لە وەختیگ چەودیارەیل دۊنن کە شیویانەیل دابینکردن شایەت لە خود وەخت خوازین هازدارتر بکەێد وەرەو خێراکردن وەرچەرخانن وەرەو سەرچەوەیل وزەی نووەوبۊ.

 لەی چوارچیوە، ئیدارەی سەرۆک ئەمریکی دۆناڵد ترەمپ گاڵ دا وە سیاسەتەیلیگ کە ئامانج لەلیان زیایکردن بەرهەمهاوردن نەفت و غاز و زوخاڵ بوود، ئەرا رۊوەرۊبۊن شیویانەیل وزە لە خوەرهەڵات ناوڕاس، هاووەخت وەرد ئاراستەبۊن دەوڵەتەیل ئاسیایی وەرەو هازدارکردن وەکارهاوردن زوخاڵ ئەرا دابینکردن هەوەجەیلیان.

 هۆلدرین وت، کە لیکەفتەیل جەنگەگە بۊە هووکار ئەوەگ بڕیگ لە لایەنەیل دڵنیایی زیاتریگ بیارن لە وەرگریکردن لەبان وەردەوامبۊن وەکارهاوردن سزەمەنی نەفتی لەباریگ فراوان، دۊای ئەوەگ وەرجە ئەوە ئی هەڵوێستە رۊوەرۊی شەرمەزارییگ گەورەتر بۊ.

لە وەرانوەر ئەوە، وەکارهاوردن وزەی نووەوبۊ بەرزەو بۊ، کە پاڵنەرەگەی زیایبۊن هەناردەیل چین بۊە لە تەکنۆلۆژیایەیل وزەی پاک کەم خەرج، کە یەیش ئەوەس کە بانگەوازکارەیل کار کەشوهەوایی وە وەرەونواچگنیگ ئەرێنی هەژماری کەن.

 دیپلۆماتکار بەرازیلی ئەندریە کۆریا دۆ لاجۆ، کە ساڵ گوزەشتە سەرۆکایەتی کۆنگرەی کەشوهەوای کردۊد، وت، کە جەنگەگە هەوەجەی خێراکردن وەرچەرخانن لە بوار وزە هازدارتر کردگە، وە هەژمارکردن ئەوە کە وڵاتەیل یەکگرتگ نۊنەرایەتی رەوشیگ جیاواز کەێد لەی ئاراستە.

 لە لایگ ترەکەو، فراوانەوبۊن خێرا لە وەکارهاوردن ژیری دەسکرد ئاستەنگیگ نوو خەێدە وەرانەوەر تەقەلایل کەمەوکردن دەردراوەیل، وە هووکار بەرزەوبۊن خوازین جیهانی لەبان کارەبا ئەرا خستنە کار مەڵوەنەیل داتا و ژیرخانەیل پەیوەندیدار وە ئی تەکنۆلۆژیا، سەرەڕای ئەو توانایەیلە کە دابینی کەێد کە شایەت دەسمیەتی بەێد لە رۊوەرۊبۊن ئاڵشتکاری کەشوهەوا.

 تورکیا نیاز دیرێد بانگەواز ئەرا حکومەتەیل و کۆمپانیا و دامەزراوەیل بکەێد ئەرا واژووکردن پەیماننامەیگ کە بنەمایەیل دیاری بکەێد ئەرا مسۆگەرکردن پەرەپیداین زیرەکی دەسکرد و وەکارهاوردنی وە شیوەیگ وەردەوام.

 لە سای ئی دۆسیە تێکەڵبۊیەیلە، نۊنەرەیل کەرت کار وتن کە ئەوانە چەوەڕی کەن کۆنگرەی "کۆپ31" روونییگ پیشکەش بکەێد لەباوەت سیاسەتەیل و ئاراستەیل ئایەندە ئەرا وزە و کەشوهەوا.