لە هشکانیەو ئەرا ئاسمان.. چۊ توڕەیل هوشبەر ریەیل قاچاخچییان ئەرا عراق ئاڵشت کردن؟

شەفەق نیوز- نەجەف

توڕەیل قاچاخچێتی هوشبەر ئەرا ناو عراق دی تەنیا پشت وە ریە باوەیل نیەوەسن، وەگەرد تونکردن چەودیاری لەبان سنوورەیل و وەکارهاوردن کامێرای گەرمی و درۆنەیل و ئامرازەیل چەودیاری نوو، قاچاخچیەیل پەنا بردنە وەرەو شیوازەیل نوویگ ئەرا رەدبوین لە رێکارە ئەمنییەیل، کە دیارترینیان وەکارهاوردن باڵۆنەیل بارکریاگ وە هوشبەر بۊ.

 لە پیشهاتیگ سەرنجکیش لەماوەی ساڵ 2026، لایەنە پەیوەندیدارەیل شبوەیگ قاچاخچێتی هوشبەر لەری باڵۆنەیل لە شمارەیگ فرە لە پوفیکەیل توومار کردن، کە بڕیگیان بڕیگ فرە لە حەپەیل هوشبەر هەڵگردنە، لە تەقەلایگ ئەرا رەساننیان ئەرا ناوچە بیاوانییەیل دۊر لە ریەیل قاچاخچێتی باو.

لە وەرانوەریش، دانیشتگەیل بیاوان و کووچەرییەیل دەرکەفتن چۊ چەویگ زیاتر کە چڵودیاری جۊلە گومانلیکریاگەیل لە ناوچە بیاوانییەیل کەن، و زانیاریەیل پیشکەش وە هیزەیل ئەمنی کەن، بەڵکم بڕیگیان وە شیوەیگ راستەوخۆ دەسوەردان کردن ئەرا ریگریکردن لە رەسین بارەیل هوشبەر ئەرا رووگەگەیان.

 گوڵسوو بیاوان.. باڵۆنیگ 126 هەزار حەپ هەڵگرێد

عیماد خەفاجی، لە خەڵک نەجەف، چاشیاۊد هاوڕیەیلی لە کوچەرییەیل یاوەری بکەێد لە گەشتەیل راوکردن لە ناوڕاس بیاوان، و لە یەکیگ لە جارەیل، میوان بۊ لە ماڵ یەکیگیان، و وەگەردیان رێک کەفت کە شەوەکی زۊ بچنە دەیشت ئەرا بیاوان و راوکردن باڵندەیل کویەیی.

خەفاجی، کە تەمەنی 41 ساڵە، ئۊشێد کە گرووپەگە شەوەکی دەرچگن و وە ماشینەگەیان لە یەکیگ لە ناوچە بەرزەیل وسان ئەرا خوەشیکردن وە دیمەن دەرکەفتن گوڵسوو، وەرجە ئەوەگ دەس بکەن وە ئامادەکردن ژەم ناشتا.

 ئەرا ئاژانس شەفەق نیوز دیاری کەێد: "و وەختیگ من لە لایگەو تەماشای دەرکەفتن گوڵسوو کردیام، و لە لایگ ترەکەوە شوین بڕیگ ئەسارەیل دیام، لە دۊری 300 مەتر چشتیگ دیم لە ئاسمان فڕیاد، پرسیار لە هاوڕیەیەیلم کردم چەس ئەوە، وەپیم وتن کە ئەوە باڵۆنیگە ئەرا قاچاخچێتی هوشبەر وەکار تیەێد، و پرۆسەیل کلکردن پوفیلکەیل بارکریاگ وە هوشبەر هەمیشە لەماوەی سەعاتەیل شەوەکی رۊ دەن".

 وتیش: "داوا لە هاوڕیەگەم کردم چەک بارێد، و نیشان گردە وەرەو باڵۆنەگە، و تۊنستیمن بەیمن لە شمارەیگ لەو پوفیلکەیلە کە بەرزیەو کردۊد، کە بۊە مدوو کەفتنی لە نزیک سەعات شەش شەوەکی، ئیجا وە یەکیگ لە ماشینەیل چوارویل وەدۊای کەفتیمن".

 خەفاجی دیاری کەێد کە ئەو بارە کە پەیا کردن نزیکەی 126 هەزار حەپ هوشبەر لەناوی بوی، بەشەوکریاوێد لەناو 126 کیسە، هەر کیسەیگ هەزار حەپ لە مادەی "کەبتاگۆن" لەناوی بۊ، و دیاری کرد کە بارەگە دانە دەس دەزگایەیل ئەمنی پەیوەندیدار.

 خەفاجی نرخ بارەگە وە نزیکەی 3 ملیار و 400 ملیۆن دینار عراقی مەزەنە کەێد، و دیاری کەێد کە ئەندامەیل گرووپەگە تۊنستن مقیەتیی بکەن و بیەنەی دەس لایەنە حکومییەیل هەرچەن ماشینەیلیگ هن  کەسەیلیگ بۊن کە وت ئەوانە لە بازرگانەیل هوشبەرن لە نزیک شوینەگە.

 وەدۊاکەفتن لەناو بیاوان

 خەفاجی ئاشکرا کەێد، کە ئەو گرووپەیلە کە چەوەڕی باڵۆنەگە کردن نزیک بۊن لە شوین کەفتنی، و دیاری کرد کە دۊریەگە کەمتر لە پەنج کیلۆمەتر بۊ، و لە ناوچە بیاوانییە وازەیل شایەت دۊریەگە کەمتر بوود لەوە، تەنانەت لە جاریگ رەسیە نزیکەی کیلۆمەتر و نیمیگ.

دیاری کەێد: "راکداری من و برایەیلم لە کوچەرییەیل و خاوەن ئاژەڵەیل، ریگری کرد لەوەگ بتۊنن ناچارمان بکەن وە هوشبەرەگە وەپیان بەیمن، و لە ئەنجام دایمنەی دەس دەزگایەیل ئەمنی".

 لەباوەت هەڵگرۆن چەک، خەفاجی دیاری کەێد کە تەقەکردن لەبان باڵۆنەگە وەکارهاوردن چەک مووڵەتداریگ بۊ، وتیش کە کوچەرییەیل چەک مووڵەتدار هەڵگرن ئەرا مقیەتیکردن ئاژەڵەیلیان و خوەیان لە دزی و ئاژەڵە دڕندەیل.

 پاسەوان سنوورەیل.. باڵۆنەیل تەقەلای نووە ئەرا قاچاخچێتی

لە لای خوەییشەو، لیوا رەحیم یونس رەحیم، فەرماندەی فیرقەی پەنجەم پاسەوان سنوورەیل ئەرا ئاژانس شەفەق نیوز وت، کە "بڕیگ لە چەتەیل تیرۆریستی وەرجە ئیسە تەقەلای قاچاخچێتی هوشبەر لە خاکیگ سوریا ئەرا عراق وە وەکارهاوردن باڵۆنەیل دان، وەلی ئەو تەقەلایەیلە وە تەواوی پۊچەڵ کریان وە مدوو وەدۊاچگن مەیدانی و وەکارهاوردن کامێرایەیل گەرمی بڵاوکریاگ لە دریژایی پارچە سنووری".

 وتیش کە "تونکردن رێکارە ئەمنییەیل و خەسەوکردن پرۆسەیل چەودیاری لەبان سنوورەیل بەشداری کردن لە سنووردارکردن تەقەلا قاچاخچێتییەیل، و هیشت گرووپە قاچاخچییەیل مینەی شیوازەیل نوویگ بکەن ئەرا رەسانن هوشبەر ئەرا ناو عراق".

 تەنگەوکیشان هیلێد قاچاخچیەیل روی وە ئاسمان بکەن 

لە لای خوەییشەو، وەڕێوەبەر راگەیانن وەڕێوەبەرایەتی گشتی کاروبار هوشبەر و کاریگەرە دەروینییەیل عەمید عەباس بەهادلی، ئەرا ئاژانس شەفەق نیوز وت، کە دەزگا پەیوەندیدارەیل لەماوەی ساڵ 2026 "فرەیگ لە قاچاخچێتی لەڕی باڵۆنەیل" توومار کردنە، و دووپات کرد کە ئی شیوازە نوێنەرایەتی "شیوەی نوویگ لە قاچاخچێتی" کەێد.

 دیاری کرد کە "قاچاخچییەیل پەنا بردنەسە وەر باڵۆنەیل وە مدوو تەنگەوکیشان فرەیگ لەبان ریە قاچاخچێتیە باوەیل"، وەلی لە خود وەخت دووپات کرد کە ئی شیوازە "ئاشکراس" لەلای دەزگایەیل ئەمنی، کە کار کەن لەبان چەودیاریکردن باڵۆنەیل و رەفتارکردن وەگەردیان.

 زیاتر لە دوو تەن دەسگیرکریاگ و هەڵوەشانن 350 توڕ

و وەپای ئەو داتایەیلە کە بەهادلی راگەیان، بڕەیل هوشبەر و کاریگەرە دەروینییە دەسگیرکریاگەیل لە سەرەتای ساڵ 2026ەو رەسیەسە نزیکەی 2 تەن و 180 کیلۆگرام.

 "کریستاڵ" و "کەبتاگۆن" و حەپەیل "لاریکا" کەفنە سەرەتای لیست ئەو مادەیلە کە دەسگیر کریەین، وەپای وەڕێوەبەرایەتیەگە.

 نواگیریەگە تەنیا لەبان دەسگیرکردن مادە هوشبەرەیل نەوسیاس، بەڵکم دریژەو بوود ئەرا هەڵوەشانن ئەو توڕەیلە کە لەپشت پرۆسەیل قاچاخچێتی و بڵاوکردنن، کە وەڕێوەبەرایەتیەگە لەماوەی ئمساڵ راگەیان لە هەڵوەشانن زیاتر لە 350 توڕ قاچاخچێتی.

 لە لایەن دادوەرییەو، بەهادلی دیاری کرد کە شمارەی حوکمدریایەیل وە لەسێدارەداین رەسیەسە 59 توومەتبار، لە وەختیگ شمارەی حوکمدریایەیل وە زیندانی هەمیشەیی رەسیەسە 254 توومەتبار.

 پاسەوان سنوورەیل.. کڕ یەکەم

 هاوکاری ناوەین وەڕێوەبەرایەتی گشتی کاروبار هوشبەر و سەرکردایەتی هیزەیل پاسەوان سنوورەیل نوێنەرایەتی یەکیگ لە میحوەرە بنەڕەتییەیل کەێد لە نواگیریکردن پرۆسەیل قاچاخچێتی،  وە تایبەت لە ناوچە بیاوانی و سنوورییە فراوانەیل.

 بەهادلی ئاست هاوکاری ناوەین هەردوگ لایەنەگە وەسف کرد وە ئەوەگ "فرە گەوراس"، و دووپات کرد کە "خاسترینە لەبان ئاست زانیاریە هەواڵگرییەیل و کار مەیدانی".

 کووچەرییەیل.. چەویگ زیاتر ئەرا دەزگایەیل ئەمنی

 نواگیریکردن پرۆسەیل قاچاخچێتی تەنیا لەبان دەزگایەیل ئەمنی نەوسیاس، کە دانیشتگەیل ناوچە سنوورییەیل و کووچەرییەیل سەرچەوەیگ گرنگ ئەرا زانیاریەیل دروس کەن وە گیر تیەن وەردەوامیان لە ناوچە فراوان و دۊرەیل.

 بەهادلی ئۊشێد کە "هاووڵاتی هاوبەشیگ راستەقینەس لە دروسکردن ئاسایش"، و تەواوی کەێد کە "ئاسایش لە هاووڵاتیەو دەسوەپی کەێد و وە پیاو پولیس کووتایی تیەێد".

 لە سنوورەیلەو ئەرا مەردم.. ئەڕاچە گەنجەیل هوشبەر وەکار تیەرن؟

وەلی جەنگەگە تەنیا لەبان ریگریکردن لە رەسین هوشبەر ئەرا عراق نیەوسێد، چۊنکە رۊوەڕۊبۊن داواکاری لەبانی لایەنیگ ترەکە لە کێشەگە.

 توێژەر لە کاروبار هوشبەر خانمە دکتۆر دوعا بەسری ئۊشێد، کە مدووەیل کەشیان وەرەو وەکارهاوردن لە ناوەین گەنجەیل و ژنەیل جیاوازە، و دیاری کرد کە بڕیگ لە جارەبا لە چەوبڕین لە هاوڕیەیل و کاریگەربۊن وە دەورگرد دەسوەپی کەێد، تەنانەت وە بی بۊین ناڵاننیگ دەروینی یا ئابووری ئاشکرا.

 بەسری چیرووک یەکیگ لەوانە ئویشێد کە لەماوەی سەردانەیلی ئەرا زیندانەیل چەوی وەپی کەفتیە، ئەرا گەنجیگ کە خاڵیگ کوتایە بان باڵی وە ناو ئەو کەسە کە هوشبەر وەپی دایە و لە پرۆسەیل دزی دەسمیەتیی دایە،  کە بۊەسە مدوو چگنی ئەرا زیندان.

 ئەرا ئاژانس شەفەق نیوز ئۊشێد، کە گەنجەگە هێمان دووس ئەو کەسە دیرێد، چۊنکە باوەڕی ئەوە بۊ کە ئەو دووسی و گرنگیدانە کە لەلی وەرگرتیە لەناو خیزانەگەی پەیای نەکردیە، و ئی جویرە هەژمار کرد کە ئاشکرای کەموکوڵی لە پەروەردە و هوشیارکردن و لەخوەیگردن کەێد، وەرجە ئەوەگ گەنجەگە وەدۊای هاوڕیەیلی بکەفێد و کووتایی وەپی بارێد وە بازرگانیکردن وە هوشبەر.

 هوشبەر بڕوانامەی زانکۆیی نیەناسێد

 بەسری دووپات کەێد کە هوشبەرەیل پەیوەندی وە ئاستیگ فێرکاری یا کۆمەڵایەتی دیاریکریاگ نەیرن، و دیاری کرد کە وەکارهاورەیل لە ئاستەیل زانستی جیاواز هەن، لەناویان پزیشکەیل زانکۆیی و دەرمانسازەیل و قورئانخوەنەیل، کە هاتێ پەنا بوەنە وەر وەکارهاوردن وە مدوو ناڵاننیگ دەروینی.

دیاری کەێد کە بڕیگیان شەرم کەن لە سەردانکردن پزیشکەیل دەروینی یا داواکردن دەسمیەتی، لەوەرئەوە پەنا وەرەو هوشبەر بەن، کە یەیش کێشەگە ئاڵووزتر کەێد و وەکارهاوردن ئاڵشت بکەێد ئەرا ئالودەبۊن.

 وەکارهاورەیل وە تەمەن 13 ساڵان

 بەسری نیگەرانی خوەی نشان دەێد لە رەسین وەکارهاوردن ئەرا تەمەنەیل زۊیگ، و ئۊشێد کە لەماوەی سەردانەیلی ئەرا زیندانەیل رۊوەڕۊ گەنجەیل تەمەن 13 ساڵان بۊە کە هوشبەر وەکار تیەرن.

 دۊنێد کە رەسین وە ئی تەمەنەیلە هەوەجە وە دەسوەردانیگ زۊ لەلایەن خیزان و مەکتەو و کۆمەڵگەو دیرێد، چۊنکە مامەڵەکردن وەرد کێشەگە دۊای ئاڵشتبۊنی ئەرا ئالودەبۊن ئاڵووزتر بوود.

 وەڕێوەبەرایەتی گشتی کاروبار هوشبەر و کاریگەرە دەروینییەیل کار لەبان فراوانکردن بازنەی هەڵمەتە هەشیارییەیلی کەێد لەری پارچە ڤیدیۆیەیل و دیدارە تەلەڤزیۆنییەیل و بڵاوکریایەیل و کۆڕەیل مەکتەوی و زانکۆیی و ناوچەیی و وۆرکشۆپە پسپۆڕییەیل.

 هەرلیوا تەقەلا دەێد ئەرا کاراکردن رۆڵ کاریگەرەیل لەبان ماڵپەڕەیل پەیوەندی کۆمەڵایەتی و وازبوین لەبان ریخریاگەیل کۆمەڵگەی مەدەنی، وەگەرد وەکارهاوردن مۆزەخانە جویلەکەرەیل ئەرا هوشداری لە رخباریەیل هوشبەر لە بوونەیل.

 جەنگیگ ئامرازەیلی ئاڵشت بوون

 چیرووک ئەو باڵۆنە کە 126 هەزار حەپ هوشبەر هەڵگردۊد، لەشان ئەو شمارەیلە کە وەڕێوەبەرایەتی نەهیشتن هوشبەر راگەیان، ئاشکرای ئاڵشتبۊنیگ لە شیوازەیل توڕەیل قاچاخچێتی کەێد، کە مینەی ریەیل نوو کەن ئەرا رەدبوین لە رێکارە ئەمنییەیل.

 رۊوەڕۊبۊنەوەگە وەرد هوشبەر تەنیا لەبان سنوورەیل نییە، بەڵکم دریژەو بوود ئەرا خیزان و مەکتەو و زانکۆ و ماڵپەڕەیل پەیوەندی کۆمەڵایەتی، لە وەختیگ گردەوکردن لە ناوەین کار ئەمنی و هەواڵگری و هوشیارکردن کۆمەڵگەیی نوێنەرایەتی یەکیگ لە میحوەرەیل رۊوەڕۊبۊن وەکارهاوردن و قاچاخچێتی و بڵاوکردن کەێد.