دوو پسوولە کە بنیان نیەتیەن.. کارەبا گیرفان خیزانە عراقییەیل چووڵ کەێد

شەفەق نیوز- بەغداد

خەرج کارەبا کە خیزان عراقی هەڵیگرێد وە پسوولەی حکومی کووتایی نیەتیەێد، وەرد دیاریکریاگبۊن سەعاتەیل دابینکردن، خیزانەیل ناچار بوینە بەشداری لە مۆلیدە ئەهلییەیل بکەن ئەرا مسۆگەرکردن خوازینە رووژانەیلیان، کە یەیش باردار دارایی ترەک خەێدە بان بودجەیلیان، و ماوەی مانگەیل تاوسان بەرزەو بوود وەرد بەرزەوبۊن پلەیل گەرمی و زیایبۊن خواست لەبان وزە.

لە ناوەین پسوولەیگ حکومی کە شایەت لە بڕیگ جار سەدان هەزار دینار رەد بکەێد، و بەشدارییگ مانگانە لە مۆلیدە ئەهلییەیل کە بەرزەو بوود وەرد داوەزین سەعاتەیل دابینکردن نیشتمانی، هاووڵاتی کەفێدە وەرانوەر خەرجکردنیگ دووانەیی لەبان کارەبا، لە وەختیگ خەرج ئی خزمەتگوزارییە پرسیارەیل لەبان کاریگەریی لەبان داهات خیزان و ئاست ژیان تیەرێدە وەر.

 پارێزگاگە لە سەرەتای هەر مانگیگ نرخ ئەمپێر وەپەی ئاست دابینکردن سیستەم کارەبای نیشتمانی دیاری کەێد کە لە وەزارەت کارەباوە وەریگرێد، لەشان جیاوازی وەرزەگە، کە سەعاتەیل دابینکردن کارەبای نیشتمانی لە ناوەین زمسان و تاوسان و وەهار جیاوازە.

وەپەی داتایەیل بڵاوکریاگ، سەعاتەیل دابینکردن نیشتمانی ماوەی وەرز زمسان و تاوسان گەرم کەمترە، و شایەت لە بڕیگ جار بڕەسێدە نزیکەی 10 سەعات لە رووژیگ، لە وەختیگ ماوەی وەرز وەهار بەرزەو بوود تا بڕەسێدە فرەتر لەوە.

وەلی ئەو نرخە کە لەلایەن پارێزگاوە دیاری کریەێد گشت خاوەن مۆلیدەیل پابەند نیین وەپی، وەپەی سکاڵایەیل، چۊنکە بڕیگیان هەڵسن وە زیایکردن لە ناوەین 3 هەزار و 5 هەزار دینار لەبان نرخ ئەمپێر کە وە فەرمی دیاری کریاگە، کە یەیش خەرج کردارەکی کە بەشداربی هەڵیگرێد بەرزەو کەێد، و وە تایبەت ماوەی مانگەیل تاوسان کە داوەزینیگ لە سەعاتەیل دابینکردن نیشتمانی و بەرزەوبۊنیگ لە خواست لەبان مۆلیدەیل وەخوەیەو دۊنێد.

دوو پسوولە ئەرا کارەبا قورسایی خەنە بان بودجەی خیزان

 هاووڵاتی ئەبو مازن، ئەرا ئاژانس شەفەق نیوز وت، کە خیزانەی بەشداری وە پەنج ئەمپێر لە یەکیگ لە مۆلیدە ئەهلییەیل کردگە، و مانگانە نزیکەی 100 هەزار دینار دەێد، وە بڕ 20 هەزار دینار ئەرا یەک ئەمپێر.

دیاری کەێد کە  خەرج بەشدارییەگە ماوەی مانگەیل تاوسان بەرزەو بوود، لەوەختیگ خاوەن مۆلیدەیل هەڵسن وە زیایکردن نرخ ئەمپێر، تا بڕیگ جار نزیک بوودەو لە دوو ئەوەنە، هاوەخت وەرد زیایبۊن سەعاتەیل بڕیان کارەبای نیشتمانی و بەرزەوبۊن وەکارهاوردن ئامێرەیل هوونککەر.

لە وەختیگ، هاووڵاتی یوسف تارق، لە قسەیلی ئەرا ئاژانس شەفەق نیوز، وەیجۊرە دۊنێد کە خیزانەگەی پسوولەی کارەبای حکومی دەن کە وە شیوەیگ گشتی رەسێدە نزیکەی 30 هەزار دینار مانگانە، وەلی بڕەگە شایەت لە بڕیگ مانگ بەرزەو بوود ئەرا فرەتر لە 200 هەزار دینار، وەپەی قسەی خوەی، لە ئەنجام نادروسی خوەنستن پێوەرەگە، کە یەیش بەێدەو وە دەرچگن پسوولەیلیگ بەرزتر لە وەکارهاوردن کردارەکی.

 تارق وتیش کە لەبان بەدی و کیشەیل بەسیاگ وە کارەبای نیشتمانییەوە، ئەوە لە نووڕین خوەی خاسترە لە پشت بەسین وە خاوەن مۆلیدە ئەهلییەیل، کە ئویشێد ئەوانە رەچاو رەوشەیل هاووڵاتییەیل نیەکەن، و ئامانج سەرەکییان وەدەسهاوردن گەوراترین قازانجە.

هەمیش دیاری کەێد کە بڕیگ لە خاوەن مۆلیدەیل رازی وە قازانج کەم نیین، و تەقەلا دەن بەرزەوکردن نرخ ئەمپێر پاساو بەەن وە قسەکردن لەبان بەرزەوبۊن نرخەیل سزمەنی یا کەمی دەسخستنی، وەسەربار هەوەجەی مۆلیدەیل ئەرا خاسەوکردن و نووەوکردن، کە یەیش مدووەیلیگە وەیجۊرە دۊنێد فرەتر ئەرا پاساوداین بەرزەوبۊن نرخەیل وەکار تیەرید.

سزەمەنی و خاسەوکردن چنە ناو نرخەگە

لە وەرانوەر یە، خاوەن مۆلیدەیگ ئەهلی، ئەرا ئاژانس شەفەق نیوز دیاری کەێد، کە نرخ مانگانەی بەشدارییەگە وەپەی بڕیگ هەکار دیاری کریەێد، کە دیارترینیان بڕ بڕیانەیلە کە ماوەی مانگەگە رۊ دەێد، و نرخ گاز وەکارهاوریاگ ئەرا کارکردن مۆلیدەگەس، و بڕەیل ئەو سزەمەنیە کە دەوڵەت ماوەی مانگەیل تاوسان دابینی کەێد.

 وەردەوام بوود و ئویشێد: "لە ئەگەر دابیننەکردن گاز بیوەرانوەر لەلایەن دەوڵەتەو ئەرا خاوەن مۆلیدەیل ماوەی وەرز تاوسان، ئەوە ناچار بوون لە بازاڕ سییە بسیننەی، کە لەورا نرخ یەک لتر رەسێدە نزیکەی 1000 دینار، و شایەت بڕیگ جار بەرزەو بوود ئەرا 1250 دینار، کە یەیش رەنگ دەێدە بان خەرج کارکردن و نرخ ئەمپێر".

 وەپەی قسەی خاوەن مۆلیدەگە، خەرجەیل خاسەوکردن و نووەوکردن نۊنەرایەتی یەکیگ لە دیارترین ئەو بارەیلە کەن کە خاوەن مۆلیدەیل هەڵێگیگرن، و دیاری کەێد کە خاسەوکردن مۆلیدەگە لە مەوقەی پەککەفتن شایەت نزیکەی 3 مەلیۆن دینار خەرجی بوود.

دیاری کەێد کە ئەو مۆلیدە کە دیرێدی توانای رەسێدە 500 کەی ڤی، و نزیکەی 1200 ئەمپێر ئەرا بەشداربویەیل دابین کەێد، و نرخەیل بەشدارییەگە ماوەی وەرز تاوسان جیاواز بوود وەرد بەرزەوبۊن پلەیل گەرمی و زیایبۊن سەعاتەیل بڕیان کارەبای نیشتمانی و نرخ یەک ئەمپێر شایەت بڕەسێدە 20 هەزار دینار یا فرەتر ماوەیلیگ، لە ئەنجام زیایبۊن خواست لەبان دابینکردن و بەرزەوبۊن سەعاتەیل کارکردن مۆلیدەیل.

 لەباوەت سەعاتەیل دابینکردن، خاوەن مۆلیدەگە کووتایی وە قسەی تیەرێد و ئویشێد کە ئەوان لەبان ماوەی 24 سەعات کارەبا ئەرا بەشداربویەیل دابین کەن، کە یەیش ئەوەسە کە وەپی ئویشیەێد دابینکردن "تەڵایی"، لەوەر ئەوە، وەپەی قسەی خوەی، شکاتەیل لەباوەت سەعاتەیل دابینکردن نیین، وەلی بڕیگ لە بەشداربویەیل ناڕەزایەتی کەن لەبان بەرزەوبۊن نرخەیل، و وە تایبەت ماوەی مانگەیل تاوسان.

1.25 مەلیۆن دینار ساڵانە ئەرا کارەبا

لە لای خوەیەو، شارەزای ئابووری محمد حەسەنی، لە قسەیلی ئەرا ئاژانس شەفەق نیوز، رووشنایی خەێدە بان ئەو خەرجە کە خیزان عراقی هەڵیگرێد لە وەرانوەر کارەبای نیشتمانی و مۆلیدە ئەهلییەیل، و دیاری کەێد کە ئی خەرجییەیلە نۊنەرایەتی باریگ ئابووری کەن کە وە شیوەیگ ئاشکرا لەناو نیشاندەرەیل هەڵاوسان و خەرجکردن خیزان دەرنیەکەفێد.

 وە قسەی حەسەنی، ناوڕاس خەرجییەیل ساڵانەی خیزانیگ خاوەن داهات ناوڕاس لەبان کارەبای نیشتمانی و بەشداری مۆلیدە ئەهلییەیل لە ناوەین مەلیۆنیگ و 100 هەزار دینار و مەلیۆنیگ و 250 هەزار دینارە، وە دووپاتکردن ئەوەگ ئی خەرجییەیلە کاریگەری خەنە بان ئاست ژیان خیزانەگە و بەشیگ لە داهات سەرۆک خیزانەگە بنبڕ کەن.

 شارەزا عراقییەگە دیاری کەێد، کە خەرجییەیل کارەبا نزیکەی 10٪ لە داهات سەرۆک خیزانەگە بەێد، کە یەیش رەنگ دەێدە بان توانای خیزانەگە لە دابینکردن خوازینەیل تری، وە تایبەت لە سای فرەبۊن پابەندبۊنەیل ژیان و حرانی6 خەرج خزمەتگوزارییەیل و ئەوەگ هیچ چارەسەرییگ کردارەکی ئەرا کیشەگە نییە تا وەختیگ سەعاتەیل دابینکردن کارەبای نیشتمانی بەشدار نیین، و دیاری کەێد کە پەنابردن ئەرا وزەی پاک، و وە تایبەت وزەی خۆر، نۊنەرایەتی یەکیگ لە وژاردە خراگەیلەو روی کەێد ئەرا کەمەوکردن پشت بەسین وە مۆلیدە ئەهلییەیل.

دووپاتیش کەێد کە خەرج دامەزرانن سیستەمیگ ئەرا وزەی خۆر کە توانای دابینکردن نزیکەی 15 ئەمپێر دیرێد، وەپەی مەزەنەی خوەی، رەسێدە نزیکەی 7 مەلیۆن دینار، کە یەیش خەرجیگە هیمان بەرزە وە گورەی فرەی خیزانەیل خاوەن داهات ناوڕاس، کە یەیش سنووریگ ئەرا توانایان نەێد لە پەسەنکردن وزەی خۆر چۊ جیگریگ ئەرا مۆلیدەیل.

حەسەنی هەمیش  ئویشێد، کە چارەسەرکردن بار دارایی کارەبا هەوەجە وە خاسەوکردن سەعاتەیل دابینکردن نیشتمانی دیرێد، لەشان دابینکردن چارەسەرییەیل ئەرا وزەی جیگر وە خەرجەیلیگ کە گونجیاگ بوود وەرد توانایەیل دارایی هاووڵاتییەیل.

پسوولەی دووانەیی

 لە وەختیگ هاووڵاتییەیل پشت بەسنە مۆلیدە ئەهلییەیل ئەرا پڕەوکردن کەمی لە کارەبای نیشتمانی، خەرج وزە چۊ بەشیگ جیگیر لە خەرجییەیل خیزان مینێدەو، کە کاریگەری لەبانی کریەێد وەپەی ئاست دابینکردن حکومی و نرخەیل سزەمەنی و خاسەوکردن و خواست وەرزانە.

 مەردم و خاوەن مۆلیدەیل، لەشان مەزەنەیل شارەزای ئابوورییەگە نیشان دەن، کە ئەو خەرجڵ کە خیزانەگە ئەرا مسۆگەرکردن کارەبا دەێدی تەنیا لەبان پسوولەی حکومی یا بڕ بەشداری مانگانە سنووردار نییە، بەڵکم بڕیگ لە خەرجییەیل لەخوەی گرێد کە وە دریژایی ساڵ کەڵەکە بوون، کە یەیش هیلێد کارەبا چۊ یەکیگ لەو خەرجییەیلە کە وە شیوەیگ وەردەوام لەبان بودجەی خیزان عراقی بچەسپێد.