باڵە چەکدارەیل عراق.. چارەنویس نادیاریگ ناوەین بانان ئیران و زوور ترەمپ
شەفەق نيوز- بەغداد/ سەنعا
رویداوەیل زویوەزوی لە ناوچەگە، وەتایبەت لەناو ئیران لە ژاوەژاو ناو و زوورەیل دەیشت، باڵە چەکدارەیل عراق خەنە ناو تاقیکردنیگ ناسک، کە پەیمانەیل باوەڕی وەگەرد هویرەیل سیاسی و ئەمنی تیکەڵا کەن، لەسای باسکردن لە ئەگەر جەنگ هەرێمی و کاریگەریی لەبان ناو عراق.
لەناوەین توومەتکردن ئەمریکی وە ئیران و وەکارهاوردن میلیشیایەیل دەرەکی ئەرا کوشتن و بڕین ناڕەزایەیل، و راپۆرتەیل راگەیانن باس جموجویل رەدکرن سنوور کەن، میلیشیایەیل عراق مینەی هەڵوێستیگ هاوسەنگانە کەن چەوی وە تایبەتمەنی مەیدان ناوخوەیی بوود، و وڵاتەگە لە جەنگەیل وازیگ دەبێ بخەێد، لەبان زوورکردن ناودەوڵەتی ئەرا کۆتاییهاوردن وە باڵە چەکدارەیل دەیشت چوارچیوەی فەرمی دەوڵەت.
چارەنویسگ یەکلاییکەر
لەی باوەتە، رەمەزان بەدران شرۆڤەکار لە پرس سیاسی دوینێد کە هەڵوێست باڵە چەکدارەیل لە عراق دەسپاچە و ئاڵووزە، لە سای کاریگەریەیل سیمای هەرێمی وەتایبەت لەناو ئیران، کە پرسیار لەبان بانان ئەو پەیوەندی باوەڕی و ستراتیژیە دروس کەێد کە ئی میلیشیایەیلە وە دەوڵەت عراق بەسێدەو.
بەدران ئەرا ئاژانس شەفەق نیوز وت: میلیشیایەیل خوەیان لە نوای پرسیارەیلیگ چارەنوسی دویننەو، پەیوەندی وە بانان ئیران دیرن و چوین لەبان خوەیان شکێدەو، بیجگە فشارە زیایەیل ئەمریکا ئەرا پویچەڵکردن ئی میلیشیایەیلە لەناو دەوڵەت کە خەێدەیانە نوای ئەگەرەیل یەکلاییکەر.
وتیش: شایەت ئی میلیشیایەیلە بخوازن وەگەرد دەوڵەت عراق تیکەڵا بوون و بەشیگ نووڕن زوو بڕ دەسەڵاتیە کە لەناو دەوڵەت کەڵەکە بویە ئەرایان و بەرژەوەنەیل ئابووری و سیاسییان کە پەیوەندی وە داشتن چەک دیرن، کە ئایا وازهاوردن لە چەک ئەو دەسەڵاتە ئەرایان هیلێد یا کەمیەو کەێد.
سەروەری و سنوور
لەلای خوەییش، حسێن شیحانی ئەندام مەکتەب سیاسی بزووتنەوەی "سادقون" ئویشێد: هەڵوێست میلیشیایەیل لە عراق لە چەسپیاگەیل ئاشکرا دەرچوود، لە نوایان پابەندبوین وە رینمایەیل مەرجعیەی ئاینی باڵا، و رێککەفتن وەگەرد بڕیارەیل دەوڵەت عراق لە جەنگ و ئاشتی.
شیحانی لە قسەیلی ئەرا ئاژانس شەفەق نیوز دووپات کەێد کە باڵە چەکدارەیل وە کاردانەوە جویلە نیەکەنو نیەخوازن ئەزموونەیل هەرێمی چاپ بکەن جویر یەمەن یا شوینیگ ترەک، لەوەر تایبەتمەنی عراق و گرنگی مقیەتیکردن سەروەری و نەیلن وڵات بوودە مەیدان یەکلاییکردن تووڵەسەنین.
وتیش: هەر قسەیگ لەبان جەنگ یا رویوەڕویبوین لە چوارچیوەی سەروەریی دەوڵەت جیاوە نیەوود، وەگەرد بویین کڕەیل سووریگ دەرچگن لەلییان نییە ئەگەر عراق یا ناسنامەی یا سامانەیل نیشتمانیی کەفتنە وەر پەلامار، کە ئەرک شەرعی و نیشتمانی وەرگریکردن چەسپنێد.
شيحانی دووپاتیش کەێد میلیشیایەیل رازی نیین وە هەر پەلاماریگ وەبان دەوڵەتیگ هاوسا لەناویان ئیران، هەمیش رازی نییە ناوچەگە بکیشیەێد وەرەو ناو جەنگەیل بیخود، دووپاتیش کرد کە عراق خوازێد بوودە دەوڵەتیگ هاوسەنگی نەک مەیدان جەنگ، وەگەرد هەڵگردن مافی لە وەرگریکردن لە خوەی ئەگەر جەنگ چەسپیا.
عراق و ئیران
لەلای خوەییش، هادی ساعدی سەرکردە لە بزووتنەوەی عەسائیب ئەهل حەق، دوینێد کە سیاسەت ئەمریکی کە لەبان پەلاماردان ناوچەگە وسیاس هیلێد گشتی بچنە ناو جەنگ، وەلێ لە خود وەختەگە دووپات کەێد کە حکومەت ئیران تاوانی بەجەرکردن شیواشیو ناوخوەیی و نواگیریکردن هەر پەلاماریگ دەرەکی دیرێد وەپەی ئەزموونەیل وەرین و توانایەیل سەربازی پیشکەفتگ.
ساعدی ئەرا ئاژانس شەفەق نیوز وتیش: باڵەیل وەرخودان پڕۆژەی سەرکییان وەرگریکردنە لە عراق و پیکاتەیلی، هەرچەن پەیوەندی باوەڕی و ستراتیژی وە کۆمار ئیسلامی دیرن، وەلێ لە گوزەشتە نەویە بەشیگ لە سیستەم نواگیریکردن ئیران مەگەر گرنگ بوود.
وتیش: پشتگیریکردن باڵەیل لەلایەن ئیران هەر وەخاتر مقیەتیکردن عراق و سەروەریی بویە، دووپاتیش کرد کە ئەوەگ لەناو ئیران رویدەێد دەسوەردان باڵەیل نیەخوازێد، تا تەهران توانای مقیەتیکردن خوەی دیرێد، وتیش: هەر ئاڵشابوینیگ لەی ریڕەویە لەبان ئەوە وسێد ئەگەر رخباری بوودە هەڕەشەیگ وەبان عراق.
توومەتەیل ناودەوڵەتی
ئی هەڵوێستەیلە لە وەختیگ تیەێد وەزارەت دەیشت ئەمریکا، رووژ شەممەی توومەتبار ئیران کرد کە میلیشیایەیل عراقی و لوبنانی وەکار تیارێد ئەرا کوشتن و بڕین ناڕەزایەیل ناو وڵات، و باس نیگەرانیی کرد وەرانەور ئەو راپۆرتەیلە کە باس پەنابردن ئیران کەن وە هیزەیلیگ جینشین لەنوای خوەینشاندەرەیل.
ئەو زانیاریەیلە کە چشتیگ فەرمی لەلییان نییە لە بەغدا یا تەهران، جی مشتومڕیگ فراوانە، لە سای ئەوە کە هیچ لە سەرکردەی باڵە چەکدارەیل باس نەکردنە کە دەسوەردان لەو کارە لەناو ئیران نەکردنە.
لە چین فشارەیل ناودڵەتی، دۆناڵد ترەمپ سەرۆک ئەمریکا چەن جاریگ هەڕەشەی دەسوەردان دا ئەرا نواگیریکردن کوشتن و بڕین ناڕەزایەیل ناو ئیران، کە رووژ جمعە، دووارە هوشداری دا وە سەرکردایەتی ئیران لە وەکارهاوردن تونوتیژی، کە وت: تەقە نەکەن، چوینکە ئیمەیش تەقە کەیمن.
رەهەند هەرێمی
لە ئاست هەرێمی، عەمید عەبدولغەنی زوبەیدی سەرکردەی سەربازی لە کۆمەڵەی ئەنسارولڵای یەمەنی (حووسی) هوشداری لە رخباری رەوشەگە دەێد، دووپاتیش کرد کە ناوچەگە کەفتیەسە شیوەیگ نیمچە سویەر، و هەر دەسوەردانیگ وەبان ئیران یا دەوڵەتەیل وەرخودان کاردانەوەی سەختیگ دوینێد، کە کاریگەریی رەسێدە هەرێم و جیهان.
زوبەیدی ئەرا ئاژانس شەفەق نیوز وتیش: ئمڕوو سەنعا دەوڵەتیگە، نەک هەر باڵەیل چەکدار، و هەر گەشەیگ سەربازی یا سیاسی گەورەیگ هیلێد لایەنەیل وەرخودان دەسوەردان بکەن، هەکاتی ئۆپراسیۆن "توفان ئەقسا"، هوشدارییش دا لە هەر ئاڵشکارییگ لە هاوسەنگی هیزەیل شایەت جەنگ فراوانیگ دروس بکەێد.
ئی ئاگاداریە وەگەرد رخباری و مەزەنەیل بانان باڵە چەکدارەیل لە عراق تیەێد، لەناو فشارەیل ناودڵەتی زیاییگ تەنیا ری ئەرا کەمەوکردن دەسەڵات ئی هیزەیلە هیشت یا چەسپانن دووارە رێکخستن گشتگیر چەکیان، چ وە تیکەڵابوین لەناو دامودەزگایەیل فەرمی یا وازهاوردن تەواوەتی لە کارەیل سەربازی.
محمد شیاع سودانی سەرۆک وەزیرەیل لە رووژ یەکشەممەی گوزەشتە دووپات کرد کە ئیسرائیل تەقەلا دا پای عراق ئەرا ناو جەنگ بکیشێد و پەلاماری بەێد لە رویداوەیل 7 تشرین یەکەم 2023 و لە دویای ئەوەیش، ئەرا جیوەجیکردن پلانەیلی، وتیش: عراق هازدار خاسەوبوی سان بنەڕەتیە لە ئارامی ناوچەگە.
یە چەن مانگیگە ئەمریکا وەشیوەی تیژیگ زوور لە حکومەت عراق کەێد کۆتایی وە دەوران باڵە چەکدارەیل بارێد و چەکیان بکەفێدە دەس دەوڵەت وە تەنیا، و مەرجیش کرد ئی باڵەیلە لە حکومەت نوو بەشداری نەکەن. وەتایبەت دویای وەرگردن شمارەی کورسەیل پەرلەمانی فرەیگ.
