لە هورمزەو ئەرا باب ئەلمەندەب.. حووسییەیل هەڕەشە لە دەمار بازرگانی و وزەی جەهانی دەن
شەفەق نیوز- وەدۊاکەفتن
جۊلەی بازرگانی و وزەی جەهانی وەرەو فشاریگ زیایبۊ چوود، وەگەرد نزیکەوبۊن حووسییەیل لە کۆنتڕۆڵکردن بان یەکیگ لە گرنگترین رێڕەوەیل دەریایی لە جەهان، هاوەخت وەگەرد ئاڵووزی گەروو هورمز، ئەوەگ هەردوگ رێڕەو وزە و بازرگانی لەناوەین ئاسیا و ئەوروپا خەێدە وەر رخ پەککەفتن و بەرزەوبۊن خەرجەیل بارکردن و دڵنیایی.
و وەپای راپۆرتیگ ئەرا رووژنامەی "نیویۆرک تایمز" ئەمریکی، حووسییەیل ماوەی ئی هەفتە دەسکەفتەیل مەیدانی وەدەس هاوردن، کە کۆنتڕۆڵکردن بان بەندەر موخای ستراتیژی لەبان دەریای سوور و دەورگەی پریم "مەیون" لەلای گەروو باب ئەلمەندەب لەخوەی گرد، هاوەخت وەگەرد پەلامارەیل کە لەڕی سنوورەیل یەمەنییەو وەرەو سعودیە کیشیا.
کۆنتڕۆڵکردن بان دەورگە و بەندەرەگە شوینیگ فرەتر کاریگەر دەێدە حووسییەیل لە یەکیگ لە ناسکترین رێڕەوەیل دەریایی، کە باب ئەلمەندەب دەروازەی باشوور ئەرا دەریای سوور و کورتترین ریە لە وەردەم کەشتییەیل هاتگ لە زەریای هیندی و ئاسیا دروس کەێد کە لەڕی کەناڵ سویسەو وەرەو بازاڕەیل ئەوروپی چن.
پانی گەرووەگە لە بەشیگ لە بەشەیلی لە نزیکەی 12.5 میل رەد نیەکەێد، یانی نزیکەی 20 کیلۆمەتر، لە وەختیگ رێڕەوەیل دەریاوانی لە دۊرییگ کەمتر لە 3 میل لە دەورگەی پریم کەفن، ئەوەگ کەشتییە رەدبۊیەیل خەێدە ناو مەودای مووشەکەیل و فڕۆکەیل بی فڕۆکەوان کە گرووپ حووسییەیل خاوەنین.
باب ئەلمەندەب کەنداو عەدەن بەسێدە دەریای سوور، و کەشتییە هەڵگرەیل نەفت و کەشتییەیل بارهەڵگر و کاڵایەیل لەلیەو رەد بوون لە ریەگەیان لە ئاسیا و کەنداو وەرەو کەناڵ سویس و لەلییەو ئەرا ئەوروپا، ئەوەگ هەر ئاڵووزییگ دریژماوە لەتی کەێدە هەڕەشەیگ راسەوخۆ ئەرا زنجیرەیل دابینکردن جەهانی.
و لە ئەگەر مەترسییە ئەمنییەیل کۆمپانیایەیل دەریاوانی ناچار کەێد ئەرا دۊرەوکەفتن لە باب ئەلمەندەب، ئەوە گەردین لە دەور سەر ئومید خاس (رأس الرجاء الصالح) بوودە دیارترین رێڕەو جیگر، و یەیش وە واتەی زیایکردن دۊرییەیل دریژیگ ئەرا گەشتە دەریاییەیل و بەرزەوکردن وەکارهاوردن سزەمەنی و خەرجەیل دڵنیایی و کارپیکردن تیەێد.
کاریگەرییە مەزەنەکریاگەگە تەنیا لەبان کەشتییە هەڵگرەیل نەفت نییەمینێد، چۊنکە دەریای سوور و کەناڵ سویس بەشیگ سەرەکی لە کڕەیل بازرگانی دروس کەێد کە کارگەیل و بازاڕەیل ئاسیایی بەسنە ئەوروپا، و کەشتییەیل بارهەڵگر و کاڵایەیل و مادەیل خاو و وزە لەخوەیان گرن.
ناسکی پیشهاتەیل ئیسە زیاتر بوود وە مدوو هاوەختبۊنی وەگەرد ئەو ئاڵووزییە کە گەروو هورمز وەخوەی دوینێد، کە دەروازەی سەرەکی ئەرا هەناردەیل نەفت و غاز لە کەنداو وەرەو بازاڕەیل جەهانی.
لە وەختیگ هورمز بەرهەمهاورەیل وزە لە کەنداو بەسێدە بازاڕەیل ناودەوڵەتی، باب ئەلمەندەب کوڵبڕترین ری دەریایی لەناوەین زەریای هیندی و دەریای ناوڕاس لەڕی کەناڵ سویس دروس کەێد، واتە کە ئاڵووزبۊن هەردوگ رێڕەوەگە لە یەک وەخت وژاردەیل کۆمپانیایەیل بارکردن و هەڵگرەیل وزە کەمەو کەێد.
راپۆرت "نیویۆرک تایمز" دوینێد کە دەسکەفتە مەیدانییەیل دۊایی ئەرا حووسییەیل شایەت ئاڵووزییگ زیاتر ئەرا جۊلەی بارکردن جەهانی زیای بکەێد، وە تایبەت لە سای ئاڵووزییەیل هورمز، و دەروازە لە وەردەم لیکەفتەیل فراوانتر لەبان نرخەیل بارکردن و دڵنیایی و وزە واز کەێد.
ئی پیشهاتەیلە لە چوارچیوەی ئەو جەنگە تیەێد کە دۊای پەلامارەیل ئەمریکی و ئیسرائیلی لەبان ئیران لەی ساڵە هەڵایسا، و سیخەی کیشا بان جۊلەی دەریاوانی لە ناوچەگە، و ئاست مەترسییەیل لەناو رێڕەوە دەریاییە زینگەیلە بەرزەو کرد.
لە سای کەفتن هورمز لەوەر فشارەیل سەختیگ و بەرزەوبۊن رخباریەیل دەورگەرد باب ئەلمەندەب، جۊلەی بازرگانی و وزەی جەهانی تویش ئەگەر ئاڵووزییگ هاوەخت بوود لە دوو لە گرنگترین خاڵەیل خنکیان دەریایی، ئەوەیش هیلێد هەر ئاڵووزییگ نوو لە ناوچەگە زیاتر کاریگەر بوود لەبان بازاڕەیل و زنجیرەیل دابینکردن.
