شەفەق نیوز بیاوان عراق بڕێد.. چۊن ئاسایش لەناوی وەڕیەو چوود؟
شەفەق نیوز- بەغداد/ نەجەف/ موسەننا/ ئەنبار
وەختیگ شارەگە وەجی هیلێ و وەرەو بیاوان چێ، وە پلەبەپلە لە گشت ئەو هۊکارەیل پەیوەندییە کە هۊر وەپی کردیدە دۊرەو کەفێد، نە توڕ ئینتەرنێت، نە پەیوەندییەیل تەلەفۆنی، و نە خزمەتگوزارییەیل لەبان ریەگە یاوەرید کەن، وەلی چشتیگ هەس کە لە بیاوان نیەتۊنریەێد دەس لەلی بکیشریەێد، کە چەوەیل بیاوانن، و ئەوانیش ئەو ری بەڵەیدەریلن کە ریەیل و رێڕەوەیلی ناسیەن، و وە بیوەی ناوەین دووڵەیل و بەرزاییەیل و ئەو ریەیلە کە شایەت ئەرا کەسیگ بیگانە چۊ یەک و بی کووتاییگ بۊنێد رێنمایید کەن.
لەیرەو ئاژانس شەفەق نیوز گەشتەگەی لە قۊلایی بیاوان عراقی دەسوەپی کرد، کە رووبەرەیلیگ فراوان گەردی کە لە بیاوان قەزای روتبە و ناوچەی نخێب لە پارێزگای ئەنبارەو دریژەو بوود، تا رەسێدە قەزای نوگرەسەلمان لە پارێزگای موسەننا، وە رەدبۊن وە بیاوان نەجەفەو و ناوچەی شەبەکە، ئەرا زانستن سروشت ژیان لەناوی و چۊنیەتی وەڕیەوەبردن دۆسیەی ئەمنی لەی رووبەرە فراوانەیل بیاوانە.
ئی جوگرافیای وازە شیوازیگ ئەمنی جیاواز لە شارەیل چەسپنێد، کە هیزەیل پشت وە بڵاوبۊن لە قۊلایی بیاوانەگە، و ساتەرەیل و سەنگەرەیل و خاڵەیل جیگیربۊن و وەدۊاچگن بەسن، وەگەرد دەورییەیل و پرۆسە وەرجەوەختەیل و هەواڵگری ئاسمانی، لە تەقەلایگ ئەرا چەودیاریکردن رووبەرەیلیگ فراوان کە خاڵە ئەمنییەیل و ری قیرتاوکریاگەیل لەناوی دۊرن لە یەک.
بیاوان نەجەف
لە بیاوان نەجەف، وەرپرسیاریەتی ئەمنی لەبان شوینیگ بیابانی دریژەو بوود کە لە سنوور جیاوەکەر وەگەرد پارێزگای کەربەلا دەسوەپی کەێد تا رەسێدە سنوور جیاوەکەر وەگەرد پارێزگای دیوانیە، لە وەختیگ قۊلایی بڵاوبۊنەگە وەرەو ناوچەی شەبەکە لە ناوەڕاس بیاوان چوود.
و وەڕیەوەبەر ئەرکان فرقەی ئیمام عەلی جەنگی سەروە حەشد شەعبی، هادی خەفاجی، ئەرا ئاژانس شەفەق نیوز وت، کە هیزەیل حەشد شوین بیابان نەجەف وە دریژایی نزیکەی 155 کیلۆمەتر گرنە دەس، و وە قۊلاییگ کە رەسێدە ناوچەی شەبەکە لە ناوەڕاس بیاوانەگە.
دیاری کرد کە رووبەر تەختایی بیابانەگە رەسێدە نزیکەی 38 هەزار کیلۆمەتر چوارگووشە، و دیاری کرد کە لای خوەرهەڵات لەلایەن حەشد شەعبییەو گیریاسە دەس، لە وەختیگ دیم خوەرئاوا کە هاوسنوورە وەگەرد سنوورەیل سعودی لیوای 12 لە پاسەوان سنوور گرێدەی، لە وەختیگ بیاوان ئەنبار لە لای باکوورەو دریژەو بوود.
پرۆسەی دڵنیاییکردن تەنیا لەبان بڵاوبۊن هیزەیل نیەوەسێد، کە خەفاجی دەسنشان ئەرا بۊن سەنگەر و تەیمانەیگ ئەمنی وە دریژایی 155 کیلۆمەتر کرد، کە خاڵەیل جیگیربۊن لەبانی بڵاو بوون، و فرقەی ئیمام عەلی (ع) جەنگی وەرپرسیاریەتی ئەو سەنگەرە گرێدە مل.
دووپات کرد کە رەوش ئەمنی لە ناوچەگە "خاسە"، و دەسنشان ئەرا جیوەجیکردن پرۆسەیل وەرجەوەختەی هەفتانە لەناو بەرنامەیگ ئەمنی ئامادەکریاگ وە هەماهەنگی ناوین فرقەی ئیمام عەلی جەنگی و سەرکردایەتی پولیس پارێزگای نەجەف کرد.
تەختایی بیاوانەگە کەفێدە گەردینیگ ئەمنی رێکخریاگ ئەرا چوار جار لە مانگیگ ئەرا وەشکین شوینەگە و چەودیاریکردن ناوچە بیاوانییەیل.
9 دەروازە
و لە بیاوان نەجەف، نۆ دەروازە هەس کە بیاوانەگە وە شار نەجەف بەسنەو، و ئی دەروازەیلە ئاڵشت بوون ئەرا خاڵەیل بنەڕەتی ئەرا وەدۊاچگن جۊلەی چگنەناو و دەرچگن.
خەفاجی وت کە هیزەیل لەڕی ئی دەروازەیلەو وەدۊاچگن و وەشکین گشت ریوارەیل کەن، لەناویانیش شوانەیل و وەرزیرەیل و گەشتیارەیل.
هەمیش وت کە هەر کەسیگ وەرەو شوین بیاوان چوود ئەرا ئامانج کشتوکاڵ یا شوانکاری یا گەشتیاری دۆسیەیگ تایبەت ئەرای واز کریەێد کە زانیارییەیل لەباوەت شوین نیشتەجیبۊنی و رێکارەیل وەدۊاچگن ئەمنی تایبەت وەپی لەخوەی گرێد.
لە بیاوان نەجەفەو، بیاوانەگە وەرەو موسەننا پەیوەندی پەیا کەێد، کە لەورا رێکارە ئەمنییەیل شیوەیگ ترەک وەرگرن وەگەرد دروسکردن سەرکردایەتی پرۆسەیل بیاوان وە سەرکردایەتی لیوا روکن عیماد مالکی.
وەپای سەرچەوەیگ ئەمنی کە قسە ئەرا ئاژانس شەفەق نیوز کرد، سەرکردایەتییەگە سێ لیوا لەخوەی گرێد، و وەرپرسیاریەتی دڵنیاییکردن بیاوان قەزای سەلمان و ناحیەی بوسیە لە موسەننا گرێدە مل، لەشان بیاوان شەبەکە سەروە پارێزگای نەجەف.
ئەرکەیل سەرکردایەتییەگە دڵنیاییکردن ناوچە بیاوانییەیل و بڵاوکردن هیزەیل لەبان ریەیل و رێڕەوەیل لەخوەی گرێد، و لەناویانیش ئەو ریە کە وەرەو دەروازەی جومەیمە سنووری وەگەرد سعودی چوود، کە هێمان لەژیر دروسکردنە، وەگەرد هاناخوازین وە فرۆکەوانی چەکدار و فرۆکەوانی هەواڵگری ئەرا چەودیاریکردن بیاوانەگە، و بارەگای سەرکردایەتی پرۆسەیل بیاوان لە ئاوای عەسریە سەروە قەزای سەلمان جیگیر بوود.
روتبە
بیاوان نوگرەسەلمان وە یەکیگ لە گەوراترین رووبەرە بیاوانییەیل لە پارێزگای موسەننا هەژمار کریەێد، و لەبان رووبەریگ فراوان دریژەو بوود کە پڕە لە توانایەیل و سەرچەوەیلیگ کە تۊنن بنەما گرنگەیل ئەرا گەشەپیداین و بەرهەمکاری دروس بکەن، وە تایبەت لە کەرتە کشتوکاڵی و پیشەسازی و نەفتییەیل.
هەرچەن گەشتەگە وەرەو خوەرئاوا چوود، هاوکیشەی بیاوانەگە فراوانتر و ئاڵووزتر دۊنێد، چۊنکە بیابان قەزای روتبە لە خوەرئاوای ئەنبار دریژەو بوود، وەپای ئیدارەی ناوخۆیی، لەبان رووبەریگ کە وە نزیکەی 90 هەزار کیلۆمەتر چوارگووشە مەزەنە کریەێد، لە نزیک سنوورەیل سووری و سعودی، و ریەیل و شوینەیل ستراتیژی دیرێد کە عراق وە وڵاتەیل هاوسا بەسنەو.
لەبان رووبەرە فراوانەگە، قایمقایم روتبە عیماد دلێمی دووپات کەێد کە رەوش ئەمنی لە سنوورەیل قەزاگە و خوەرئاوای ئەنبار "لە ساڵەیلیگەو ئارامە"، وەگەرد وەردەوامبۊن هیزەیل ئەمنی وە جیوەجیکردن پرۆسەیل پەلاماردان و وەشکین و وەدۊاکەفتن شانە تیرۆریستییەیل و چەودیاریکردن سنوورەیل.
دلێمی ئۊشێد کە نیشاندەرەیل ئیسە دەسنشان ئەرا بۊین چالاکییگ تیرۆریستی فراوان نیەکەن، و دەسنشان ئەرا ئەوە کرد کە ئەوەگ شایەت هەس لە مەفرەزەیل دیاریکریاگ لە بڕیگ جار لە سێ یا چوار کەس رەد نیەکەێد، لە وەختیگ سنوورەیل توکمەن وە مدوو بڵاوبۊن هیزەیل پاسەوان سنوور و هەماهەنگی ناوەین پێکهاتە ئەمنییە جیاوازەیل.
لە روتبە، سیستەم چەودیاریکردن لەلای هیزەیل سەربازی نیەوەسێد، کە دانیشتگەیل بیاوان و خاوەن ئاژەڵەیل بەشیگن لە توڕ چەودیاریکردنەگە.
دلێمی ئۊشێد کە هاووڵاتییەیل و شوانەیل نوێنەرایەتی "چەوەیل ئەرا دەزگایەیل ئەمنی" کەن، لە ئەنجام هەماهەنگییان وەگەرد هیزەیل ئەمنی و ئیدارەی ناوخۆیی، لە وەختیگ دەروازەیلیگ دیاریکریاگ هەس ئەرا چگنەناو شوانەیل و دەرچگنیان، وەگەرد توومارکردن ناوەیلیان و خستن وە ژیر وەدۊاچگن ئەمنی.
ئی وینە وەگەرد بیاوان نەجەف و سەلمان هاوبەشە، کە جۊلەی شوانەیل و وەرزیرەیل و گەشتیارەیل بەشیگە لە جۊلەی رووژانە لە بیاوانەگە، ئەوەگ هیلێد رێکخستن چگنەناو و دەرچگن و وەدۊاچگن لە ئامرازە بنەڕەتییەیل بوود ئەرا چەودیاریکردن ناوچەگە.
لە خود وەخت، ریەی ناودەوڵەتی کە بەغداد و دەروازەیل ترێبیل و وەلید بەسێدەو رخبارییگ خزمەتگوزاری و ئەمنی ترەک دیرێد، وە مدوو دریژەوبۊنی ئەرا مەودای دریژیگ لەناو بیاوان و بەرزەوبۊن هەوەجە ئەرا وەڵامداین زویوەزوی ئەرا رۊداوەیل.
قایمقایم روتبە دۊنێد کە قەزاگە هەوەجە وە سەنتەر فریاگوزاری پەلە دیرێد کە وە فرۆکەی فریاگوزاری ئامادە کریاگ بوود، وەگەرد ماشینەیل ئەرا رزگارکردن و وەرگری شارستانی، ئەرا کەمەوکردن وەخت رەسین ئەرا رۊداوەیل.
پاسەوان سنوور
لە ناوچە سنوورییەیل، وەرجە یە فەرماندەی ناوچەی پەنجەم ئەرا پاسەوان سنوور، لیوا رەحیم یونس رەحیم، دووپات کردۊد کە دڵنیاییکردن سنوورەیل عراقی وەگەرد شانشین عەرەبستان سعودی نوێنەرایەتی یەکیگ لە دیارترین ئەو ئەرکەیلە کەێد کە خریانەسە مل هیزەیل پاسەوان سنوور، و دەسنشان ئەرا توومارنەکردن هیچ پێشێلکارییگ ئەمنی لەبان سنوورەیل لە ساڵ دۊەم یەک لەدۊاییەک کرد.
دیاری کرد کە سروشت ناوچە سنوورییەگە تەقەلایگ ئەمنی وەردەوام چەسپنێد، لەوەر فراوانی رووبەرە بیاوانییەیل و سەختی سروشتەگەی، ئەوەگ هەوەجە وە بڵاوبۊن و چەودیاریکردن وەردەوام دیرێد، وەگەرد پرۆسەیل وەشکین و هۊردەکاری و وەدۊاکەفتن هەر جۊلەیلیگ گومانلیکریاگ.
ئەو ناوچە کە ناوچەی پەنجەم ئەرا پاسەوان سنوور وەرپرسیاریەتی گرێدە مل لەڕی رووبەرەیلیگ فراوان لە بیازان عراقی دریژەو بوود، کە بیاوانەگە ئەرا یەکەمین نیگا چۊ رووبەریگ واز بی نیشانە دۊنێد، وەلی ئەرا هیزەیل ئەمنی ناوچەیگە کە ریەیل و رێڕەوەیل کۊن لەناوی بڕیەنە یەک، و رێڕەوەیلیگ کە شوانەیل و خەڵک ناوچە سنوورییەیل وەکاری تیارن.
لەی رووبەرەیلە، هیزەیل ئەمنی لەبان گشت سەعاتەیل کار کەن ئەرا چەودیاریکردن سنوورەیل و دڵنیاییکردنیان، وە سوودوەرگردن لە خاڵەیل چەودیاریکردن و دەورییەیل و پرۆسەیل وەشکین، لە تەقەلایگ ئەرا هیشتن بیابانەگە لەژیر کۆنترۆڵ و ریگریکردن لە وەکارهاوردنی ئەرا هەر چالاکییگ نایاسایی.
هیچ ئاسایشیگ رەها نییە
وەگەرد فراوانی ئی رووبەرەیلە و فرەیی میحوەرەیل و سنوورەیل، شیەوکەر ئەمنی خەلدون حازم دۊنێد کە دروسکردن سەرکردایەتی پرۆسەیل بیاوان نوێنەرایەتی گامیگ گرنگ کەێد، وەلی تەنیا خوەی بەس نییە ئەرا دروسکردن سیستەمیگ ئەمنی توانا لەبان دابینکردن زانیارییە وەرجەوەختەیل و وەدۊاکەفتن هەر چالاکییگ نایاسایی.
حازم ئەرا ئاژانس شەفەق نیوز وت کە "سیستەم ئاسایش و هەواڵگری هیچ ئاسایشیگ رەها لەناوی نییە، و وە دڵنیاییەو کەلەیلیگ هەس، و ئی کەلەیلە لەلایەن بزووتنەوە تیرۆریستییەیل یا قاچاخچییەیلەو وەکار تیریەین، کە هەمیشە تەقەلا دەن کەلەیل لە سنوورەیل یا ناوچە بیاوانییەیل پەیا بکەن ئەرا جیوەجیکردن پرۆسەیل نایاسایی".
هەمیش وت کە "دروسکردن فەرماندەیی پرۆسەیل بیاوان فرە گرنگە"، وە تایبەت کە ناوچەگە کەفێدە قۊلایی بیاوان ناوەین عراق و سعودیە لە لایگەو، و ناوچەی خوەرئاوایی لە لایگ ترەک، وە هەژمارکردن ئەوەگ سەرکردایەتییە نووەگە نوێنەرایەتی "تەواوکارییگ ئەرا سەرکردایەتی پرۆسەیل مقیەتی لە جەزیرە و ئەنبار و کەربەلا کەێد".
دەسنشان ئەرا ئەوە کرد کە ئی ناوچە "لە فرەی وەختەیل وە شیوەی داواکریاگ ئەمنی نەگیریاۊد، و پێشێلکارییەیل گەورەیگ لەناوی رۊ دان"، و باس ئاڵوگۆڕکردن زانیارییەیل لەباوەت وەکارهاوردنی لە وەختەیل وەرین کرد ئەرا هەڵداین فرۆکەیل بیفڕۆکەوان وەرەو وڵاتەیل هاوسا، لە شان قسەکردن لەباوەت ئەگەر وەکارهاوردنی چۊ خاڵیگ پرۆسەیل پیشکەفتگ.
حازم دیاری کرد کە سروشت ناوچە بیاوانییەگە، لەناویانیش دووڵەیل، رخبارییگ ئەرا کار ئەمنی دروس کەن، وەلی لە خود وەخت بڕیگ لە تایبەتمەنییەیل ئەرا کار ئەمنی و هەواڵگری دابین کەن لەڕی زانستن سروشت زەۊەگە و رێڕەوەیل جۊلە لەناوی.
گەوراترین رخباری
حازم دۊنێد کە دروسکردن فەرماندەیی پرۆسەیل بیاوان "تەنیا خوەی بەس نییە ئەرا دەسخستن زانیارییە ئەمنییە وەرجەوەختەیل و وەدۊاکەفتن باندەیل"، ئەگەر سیستەمیگ هەواڵگری و چەودیاریکردن وەردەوام لە ناوچەگە وەردەس نەوود.
لەباوەت ریخریاگ داعش، وت کە رێکخراوەگە "لە ئی ناوچە وە شیوەیگ سەرەکی نییە"، و دیاری کرد کە بۊینی وە شیوەیگ گەوراتر لە دووڵ حۆران وەرەو سەرسار زوور کەێد، کە ناوچەیلیگن تورت، و هەوەجە وە پاڵپشتی ئەمنی و هەواڵگری دیرن، لەشان قایمکردن پارچەی سنووری و ناوچە بیاوانییەیل.
دووپات کەێد کە ناوچە بیاوانییەیل هەوەجە وە پاڵپشتی وە فرۆکەیل بیفڕۆکەوان دیرن، وە هەژمارکردن ئەوەگ شایەت لە بڕیگ لە ئەرکەیل کاراتر بوون لە هیشتن شمارەیگ گەورە لە هیزەیل سەربازی لە ناوچەیل دۊرەدەس ئەرا ماوەیلیگ دریژ.
وتیش کە فرۆکەیل بیفڕۆکەوان "ئامانجەگە پەیا کەن لە جی هیزەیل سەربازی کە زەۊەگە گرن، چۊنکە زیاتر لە وەدۊاکەفتن و هۊردەکاری و چەودیاریکردن بوون، و کار لەبان شیوانن دوژمن کەن لەڕی بۊنیانەو"، و دیاری کرد کە وەردەوامبۊن چەودیاریکردن ئاسمانی ئەو رووبەرەیلە تەنگەو کەێد کە تۊنێد گرووپەیل یا قاچاخچییەیل لەناوی بجۊلیەن.
داوا کرد کە رزەیلیگ لە فرۆکەیل بیفڕۆکەوان بوود کە فەرماندەیی فرۆکەوانی سوپای عراقی پاڵپشتی بکەێد و بچنە ناو کار راسگانی، و دەسنشان ئەرا ئەوە کرد کە وەکارهاوردنیان تەنیا لەبان ئەرکە سەربازییەیل نیەوسێد، بەڵکم تۊنێد چەودیاریکردن سنوورەیل، و وەدۊاکەفتن قاچاخچییەیل، و چەودیاریکردن کڕەیل بارکردن نەفت لەخوەی بگرێد، بیجگە ئەرکەیل ئەمنی ترەک.
حازم باوەڕ دیرێد کە فەرماندەییە نووەگە تەقەلا دەێد ئەرا "گیرهاوردن هەر پرۆسەیلیگ کە شایەت لەی بیاوانە بوود"، وە مەزەنەکردن ئەوەگ هیزەیل وە شیوەی گرووپەیل زەۊەگە گرن بەشەو بوون، وەلی دووپات لەبان سەختی مەنین هیزە هشکانییەیل ئەرا ماوەیلیگ دریژ لە بڕیگ لە ناوچەیل بیاوان کرد.
وتیش کە چارەسەرەگە تەنیا لە زیایکردن هیزەیل نیەوسێد، بەڵکم لە پەیاکردن سیستەمیگ تەواوکار کە پشت وە زانیاری هەواڵگری و چەودیاریکردن ئاسمانی و فرۆکەیل بیفڕۆکەوان بڵاوبۊن زەۊی بەسێد.
یەک بیاوان.. نەخشەیل فرەیی
لە روتبە لە ئەوپەڕ خوەرئاوای ئەنبار، وە رەدبۊن وە بیاوان نەجەف و شەبەکە، تا رەسێدە سەلمان و بوسیە لە موسەننا، بیاوان عراقی چۊ رووبەریگ یەکگردگ دریژەو بوود کە وەرپرسیاریەتییەیل و نەخشەیل و پێکهاتە ئەمنییەیل لەناوی فرە بوون.
وەلی خاڵ هاوبەش ناوینیان فراوانی زەۊەگەس، و کەمی دانیشتگەیل، و تیکەڵبۊن رێڕەوەیل شوانکاری و کشتوکاڵ و سەفەر وەگەرد ریە سنووری و ناودەوڵەتییەیل.
لەی جوگرافیا، خاڵیگ ئەمنی جیگیر ئەرا چەودیاریکردن دەیان یا سەدان کیلۆمەتر بەس نییە، لەوەر ئەوە تەیمانە و سەنگەرەیلە وەگەرد دەورییەیل و ئۆپراسیۆنە وەرجەوەختەیل و دەروازەیل و خاڵەیل وەدۊاچگن و فرۆکەوانی و هەواڵگری تەواوکار یەکترن.
ناوەین 90 هەزار کیلۆمەتر چوارگووشە لە بیاوان روتبە، و 38 هەزار کیلۆمەتر چوارگووشە لە بیاوان نەجەف، و تەیمانەیگ کە وە دریژایی 155 کیلۆمەتر دریژەو بوود، و فەرماندەیی ئۆپراسیۆنەیل نوو لە سەلمان، بیاوان عراقی لە یەکیگ لە گەوراترین ئەرکە ئەمنی و جوگرافییەیل لە وڵاتەگە ئاشکرا کەێد.
بیاوانیگە کە سنوورەیلی لەلای پارێزگایگ نیەوسێد، و وە یەک رێڕەو کوڵەو نیەکریەێد؛ زەۊیگ فراوانە کە هەوەجە وە هیزیگ دیرێد کە زەۊەگە بگرێد، و چەویگ کە لە ئاسمانەو چەودیاریکردن بکەێد، و زانیارییگ کە لە وەخت گونجیاگ بڕەسێد، و وەڵامدانیگ کە مەزەنەی دۊری نەکردگە وەرجە ئەوەگ بجۊلێد و سەفەر وەگەرد ری سنووری و ناودەوڵەتییەیل.
