بومەلەرزە جیۆپۆلەتیکییەکەی ئێران؛ لێکەوتەکانی کوژرانی خامنەیی لەسەر ناوچەکە و عێراق
د. ئەحمەد حەمەدئەمین/ هێرشکردنە سەر ئێران لەلایەن ئەمریکا و ئیسرائیل لە بەرەبەیانی ڕۆژی شەممە 28ی شوباتی 2026، نیگەرانی و دڵەڕاوکێیەکی زۆری لە ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست دروست کردووە، کە بەهۆیەوە ناوچەکە بە هەستیارترین و مەترسیدارترین قۆناغی مێژوویی خۆیدا تێدەپەڕێت. سەرچاوەی زانیارییەكان ئاماژە بۆ ئەوە دەکەن، ناکرێت کوژرانی عەلی خامنەیی تەنیا وەک ڕووداوێکی سەربازی سەیر بکرێت، چونکە بە دووری نابینن ئەو ڕووداوە ببێتە بومەلەرزەیەکی جیۆپۆلەتیکی و هاوکێشەی هێز بەتەواوی لە ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست بگۆڕێت.
سەرچاوەكان پەیوەست بە ڕەوشی سیاسیی ئێران و کوژرانی خامنەیی کە زیاتر لە 35 ساڵ حوکمڕانی ڕەهای ئێران بووە، باس لەوە دەكەن كە لە دوای خۆی بۆشاییەکی گەورەی دروست کردووە. لەو سۆنگەیەوە ئەگەرچی مەسعود پزیشکیان (سەرۆک کۆمار) و محەمەد باقر قالیباف (سەرۆکی پەرلەمان) باس لە بەڕێوەبردنی قۆناغەکە دەکەن، بەڵام لە ڕاستیدا دەتوانرێت بوترێت ئێستا دەسەڵاتی بڕیاردان لە ئێران بەتەواوی کەوتووەتە دەستی سوپای پاسداران، کە ئامانجی یەکەمیان پاراستن و مانەوەی ڕژێمەکەیە لەڕێگەی وەڵامدانەوەی سەربازییەوە.
لە بەرانبەر ئەوەدا، ئەمریکا و ئیسرائیل بە ڕوونی پەیڕەو لە ستراتیژی گۆڕینی ڕژێم لە ئێران دەکەن. لەم بارەیەوە دۆناڵد ترەمپ (سەرۆکی ئەمریکا) و بنیامین نەتانیاهۆ لە پەیامەکانیاندا دەریدەخەن ئامانجی هێرشەکانیان تەنیا یەک پەیام نییە، بەڵکو هەوڵێکە بۆ لەناوبردنی یەکجاریی ژێرخانی ئەتۆمی و موشەکیی ئێران، جگە لەوەش بە ڕاستەوخۆ هانی خەڵکی ئێران دەدەن بۆ ئەنجامدانی ڕاپەڕین و گۆڕینی ڕژێم.
هەواڵەكان پێمان دەڵێن بازنەی جەنگەکە تا دێت فراوانتر دەبێت؛ لەبەر ئەوەی هێرشە پێچەوانەکانی ئێران كە (27) بنکەی ئەمریکی لە وڵاتانی کەنداو (قەتەر، ئیمارات، بەحرەین، کوەیت) و هەروەها ئیسرائیلی کردووەتە ئامانج. پەیامی ئێرانێكی ڕوونی ئێرانییەكان بە ناوچەكە دەگەیەنێت، ئەوەش ئەوەیە؛ ئەگەر ئاسایشی ئێران تێک بچێت، ئەوا ئێرانیش ئاسایشی تەواوی ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست تێکدەدات.
پێشبینی ڕووداوەکان لە ماوەی داهاتوودا
لەبەر ڕۆشنایی پەرەسەندنە خێراکان، دەکرێت لە ماوەیەکی کورتخایەندا پێشبینی ئەم ڕووداوانەی خوارەوە بکرێت:
پێشبینی دەکرێت ئەمریکا و ئیسرائیل شەپۆلێکی نوێ و قورستری هێرشی ئاسمانی بکەنە سەر بنکە ئەتۆمییەکان و کارگە موشەکییەکانی ئێران. لە بەرانبەریشدا، ئێران بەردەوام دەبێت لە ئاراستەکردنی موشەکی بالیستی بۆ سەر بنکەکانی ئەمریکا لە سەرانسەری ناوچەکە، بەتایبەت لە عێراق و سوریا کە نزیکترینن.
وەک لە ڕاپۆرتەکاندا دەردەکەوێت، بەشێک لە خەڵک و ئۆپۆزسیۆنی دەرەوە (وەک لایەنگرانی پەهلەوی) ڕووداوەکان وەک دەرفەتێکی زێڕین بۆ ڕووخانی ڕژێم دەبینن. بۆیە پێشبینی دەکرێت خۆپیشاندانی گەورە لە شارەکانی ئێران سەرهەڵبدات، لە بەرانبەریشدا هێزە ئەمنییەکانی ئێران بۆ ڕێگریکردن لە هەرەسهێنانی ناوخۆیی، سەرکوتکردنێکی زۆر بێبەزەییانە و توند پەیڕەو بکەن.
بەهۆی بەئامانجگرتنی وڵاتانی کەنداو و ئەگەری پەنابردنی ئێران بۆ داخستنی گەرووی هورمز، ئەگەری زۆر هەیە نرخی نەوت لە بازاڕەکانی جیهاندا بازدانێکی گەورە بەخۆیەوە ببینێت، هەروەها پەککەوتنی گەشتە ئاسمانییەکان لە ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست بەردەوام بێت.
هەرچەندە ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان و وڵاتانی وەک ڕووسیا و چین داوای هێورکردنەوە دەکەن، بەڵام بەهۆی پێداگریی ئەمریکا لەسەر بێهێزکردنی ئێران و بەڵێنی ئێران بۆ سزای قورس، گەیشتن بە ئاگربەست لە چەند ڕۆژی داهاتوودا بە دوور دەبینرێت.
کاریگەرییە ڕاستەوخۆکانی شەڕەکە لەسەر عێراق و هەرێمی کوردستان
دەكرێت بوترێت عێراق و هەرێمی کوردستان بەهۆی پێگەی جوگرافییان و بوونی بنکەکانی ئەمریکا تێیدا، لە هێڵی پێشەوەی کاریگەرییەکانی ئەم جەنگەدان. بۆیە پێشبینی دەکرێت بەپێی دوایین پێشهاتەکان، کاریگەرییە ڕاستەوخۆکان بەم شێوەیەی خوارەوە بن:
وەک بینیمان هەر لە سەرەتاوە لە شەپۆلی هێرشە پێچەوانەکانی ئێراندا، ناوچەکانی نزیک هەولێر کرانە ئامانج، ئەمەش لەبەر بوونی هێزەکانی ئەمریکا و هاوپەیمانان (بەتایبەت لە فڕۆکەخانەی هەریر لە هەولێر و بنکەی عەین ئەلئەسەد لە ئەنبار). بۆیە پێشبینی دەکرێت هەرێمی کوردستان و عێراق ببنە گۆڕەپانی ڕاستەوخۆی ئەم ململانێیە.
پێشبینی دەکرێت ئەو گروپە چەکدارانەی عێراق کە سەر بە ئێرانن (بەتایبەت باڵەکانی ناو حەشدی شەعبی)، وەک پەرچەکردارێک بۆ کوژرانی عەلی خامنەیی، دەست بکەن بە هێرشی چڕ بۆ سەر بەرژەوەندییە سەربازی و دیپلۆماسییەکانی ئەمریکا لە ناوخۆی عێراق و هەرێمی کوردستان.
گرتنەبەری ڕێوشوێنی ئەمنی لەلایەن هێزە ئەمنییەكانی عێراق دەوروبەری "ناوچەی سەوز" لە بەغدا بۆ ڕێگریکردن لە هێرشکردنە سەر باڵیۆزخانەی ئەمریکا لەلایەن لایەنگرانی ئێرانەوە؛ بەتایبەتی دوای دەستپێكردنی گردبوونەوە و ناڕەزایەتییەکان لە شارەکانی باشووری عێراق (وەک بەسرە).
بەردەوام بوونی دۆخە حکومەتی عێراق دەخاتە قەیرانێکی سیاسی قووڵەوە، چونکە دەبێت هاوسەنگییەک لەنێوان هێشتنەوەی پەیوەندییەکانی لەگەڵ ئەمریکا و مامەڵەکردن لەگەڵ ئەو هێزە ناوخۆییانەی کە بەتوندی دژایەتیی ئەمریکا دەکەن، بپارێزێت.
گومانی تێدا نییە ڕاگرتنی گەشتە ئاسمانییە نێودەوڵەتییەکان لە فڕۆکەخانەکانی بەغدا و هەولێر، بەهۆی مەترسیی هێرشی موشەک و درۆنەکانەوە، زیانێکی گەورە بە کەرتی گەشتیاری و بازرگانی دەگەیەنێت.
لەبەر ئەوەی عێراق و هەرێمی کوردستان بە قەبارەیەکی گەورە پشتیان بە هاوردەی کاڵا لە ئێران بەستووە. لە ئەگەری وێرانبوونی ژێرخانی ئێران یان داخستنی سنوورەکان، نرخی کاڵا و خۆراک بەرز دەبێتەوە و دەبێتە هۆی دروستبوونی هەڵاوسان لە بازاڕەکانی ناوخۆدا.
دوور نییە بەردەوامیی ئەم ڕووداوانە بە ئامانجی گۆڕینی ڕژێم، ئێرانیش بخاتە ناو شەڕێکی ناوخۆیی یان هەرەسهێنانی تەواوەتی دەسەڵاتی ناوەندییەوە. بەمەش ئەگەری زۆرە شەپۆلێکی گەورەی ئاوارەی ئێرانی (بەتایبەت لە ناوچە کوردنشینەکانی ڕۆژهەڵاتی کوردستانەوە) ڕوو لە هەرێمی کوردستان بکەن و لە ئەنجامدا بارگرانییەکی گەورەی مرۆیی و ئەمنی دروست بکەن.
