پەیوەندی پیسبۊن هەوا وە بيماریەیل دڵ چەس؟

شەفەق نیوز - وەدویاچگن

پزیشکەیل دڵ کەنەدی، رەسینە پەیاکردنیگ ک چەسپنێد ئاستەیل مامناوەند لە پیسبۊن هەوا وە تەنۆلکە هەڵواسیاگەیل و ئۆکسید نایترۆجین شایەت رخداری دروسبۊن پەڵەیل چەوری لەناو خوینوەر تاجی دڵ زیاترەو بکەن.

نویسینگەی راگەیانن کۆمەڵەی تیشکی لە ئەمریکای باکوور، وت ک پزیشکەیل پەیا کردنە ک ئاستەیل پیسبۊن هەوای مامناوەند دروسبۊن پەڵەیل چەوری لە خوینوەر تاجی وە ریژەی 13% زیاترەو کەن، و ئەگەر تویشهاتن وە بیماریەیل دڵ تاجی وە ریژەی 23% بەرزەو کەن.

پڕۆفیسۆر کەیت هانیمان لە زانکۆی تۆرۆنتۆ وت: یەکیگ لە گەوراترین لێکۆڵینەوەیل ک وە وەکارهاوردن وینەگردن پارچەیی کۆمپیوتەری ئەرا دڵ ئەنجامی دایمنە، نیشان دا ک ئەگەر تویشهاتن وە شیوەیل تون لە بیماریەیل دڵ تاجی وە شیوەیگ وەرچەو لای ئەو کەسەیلە ک لە ناوچەیل خاوەن ئاستەیل مامناوەند لە پیسبۊن هەوا ژیەن، بەرزەو بوود، ک یەیش باسیگە لە فرەی وڵاتەیل پیشکەفتگ باوە.

توێژەرەیل رەسینە ئی ئەنجامەیلە دۊای وەدویاچگن رەوش تەندروسی 11 هەزار و 100 بیمار لە هەردوگ چین وەرجە خانەنشینی و خانەنشینی، ک لە سێ خەسەخانەی سەرەکی لە تۆرۆنتۆ لە ناوەین ساڵەیل 2012 و 2023 وەدویاچگن ئەرايان کریا.

گشت بەشداربویەیل خریەینە ژیر وەشکینەیل خولی وە وینەگردن ئەرا دڵ، ک یەیش دەرفەت دا زانایەیل خوەنستن کاریگەری جیاوازیگ لە ئاستەیل پیسبۊن لەناو شاریگ گەورا لەبان تەندروسی لۊلەیل خوین دڵ بکەن.

ئەرا وەدیهاوردن ئەوە، توێژەرەیل ریژەیل تویشهاتن وە بیماری بەسیان خوینوەر تاجی و لیکەفتەیل ترەک ئەرا بیمارەیل دڵ لە ناو بەشداربویەیل، وەگەرد ئاستەیل تەنۆلکە هەڵواسیاگەیل و ئۆکسید نایترۆجین لە ئەو گەڕەکەیلیگ ک لە ماوەی لێکۆڵینەوەگە لەناوی ژیانە، وەراورد کردن، دەرکەفت ک تەنانەت خەسییە مامناوەندەیلە لە هەر دوو پیسکەرەگە، ک رەسێدە نزیکەی 7.5 مایکڕۆگرام ئەرا هەر مەتریگ سێجا و 12 بەش لە ملیار، وە کاریگەرییەیل وەرچەویگ لەبان پەرەسەنین بیماریەگە بەسریانە.

ئەنجامەیل نیشان دان ک زیاتربۊن خەسی تەنۆلکە هەڵواسیاگەیل وە بڕ یەک مایکڕۆگرام ئەرا هەر مەتریگ سێجا، وە زیاتربۊن رخباری زویوەزوی نیشتن کالیسیۆم لە دیوارەیل خوینوەرەیل تاجی وە ریژەی 11%، و بەرزەوبۊن ئەگەر دروسبۊن پەڵەیل کۆلیسترۆل نوو وە ریژەی 13%، و زیاتربۊن رخداری تویشهاتن وە بەسیان خوینوەرەیل تاجی وە ریژەی 23% بەسریەێد.

هەرلیوا، خود زیاتربۊن لە خەسی دوانۆکسید نایترۆجین وە بەرزەوبۊن رخداری رویداین لیکەفتەیل وە ریژەی 4% بەسریا، تایبەت لای پیایەیل.

زانایەیل دووپات کەن، ک ئی کاریگەرییەیلە لە ئاستەیل پیسبۊن کەمتر لە پەیمانە ژینگەییە پەسەنکریاگەیل لە کەنەدا یا نزیک لەلیان توومار کریانە، ک یەیش نشان دەێد ئەرا ئەوە ک تەنانەت ئەو ئاستەیل پیسبۊنە ک وەیجویرە تەماشایان کریەێد ئارامن، شایەت کاریگەری نەرێنی لەبان تەندروسی دڵ و لۊلەیل خوین لای ئەو چینەیلە ک زیاتر خانە رخداری بکەن.