عراق ها ناویان.. پەنج بەرە هوشداری لە هەڵسیان جەنگ جەهانی سێیەم دەن
شەفەق نیوز- جەهان
راپۆرتیگ ئەمریکی، هۊشداریدا لە رەنگدانەوەیل رخداریگ ئەرا جەنگ ناوەین ویلایەتە یەکگرتگەیل و ئیران، کە نیشانیدەر بۊن زنجیرەیگ لە بڕیارەیل جیاجیا لە ناوەین هیزە گەورایەیل ئەرا جەنگیگ دەوڵەتی فراوان وسیان، وە خود شیوەی ئەوەگ لە ساڵ 1914 رۊ دا، وەرجە دەسکردن جەنگ جەهانی یەکەم.
سێناریۆی ئاشکرا کریاگ، وەپای راپۆرتیگ ئەرا گۆڤار "نیوزویک" ئەمریکی، فتراق خەێدە بان ئەگەر تیكەڵبۊن 5 بنکەی گرژی ئیسە و ئەگەری، وە شیوەیگ کە ئۆکراینا و خوەرهەڵات ناوەڕاس و یەمەن و لوبنان و تایوان گرێدەو، تا هیزە گەورایەیل خوەیان لە چەن بەرەیگ لە یەک وەخت دۊننەوە؛ کە ئیەیش شایەت بەشەوکردن هویر رووسیا و چین و ئۆروپا و ویلایەتە یەکگرتگەیل بکەێد و تەکان وەپی بەێد وەرەو بەرزکردن ئاڵووزس.
گەروو هورمز
لە ئەگەر وەردەوامبۊن هشکی ئیسە، گەروو هورمز لەژیر رخداری پەلامارەیل و فشارەیل دووارەو بۊ مینێد، لە وەختیگ گرووپ حووسی پشتیوانیکریاگ لە ئیران وەردەوامە لە پەکخستن جۊلەی دەریایی لەڕی باب مەندب؛ کە یەیش رێڕەوەیل بازرگانی سەرەکی خەێدە ژیر فشار وەردەوام.
ویلایەتە یەکگرتگەیل وە پەلامارەیل بڕبڕ لەبان شوینەیل سەربازی ئیرانی و هیزەیل بەسیاگ وەپییان وەڵام دەێد، وەگەرد دووپاتکردن لەبان وەردەوامبۊن ئەگەر چارەسەر دیپلۆماسی، لە وەختیگ تاران داوای ماف کۆنترۆڵکردن جۊلەی بارهەڵگری لەڕی گەروو هورمز کەێد.
رەنگدانەوەیل ئابووری جەهانی زیاتر بوود وە وەردەوامبۊن ئاڵوززییەیل دابینکردن نەفت و گاز سروشتی شل لەڕی گەرووەگە؛ کە بەرزەوبۊن رخباریەیل بوودە مدوو بەرزەوبۊن خەرج دڵنیایی (بیمە)، و دریژەوکردن رێڕەوەیل بارهەڵگری، و بەرزەوکردن خەرج بارکردن وە شیوەیگ کە هەڵئاوسان جەهانی سەختتر کەێد و کاریگەری خەێدە بان بازاڕەیل پەیین و سزەمەنی فرۆکەیل و زنجیرەی دابینکردن.
حووسییەیل یەک لە دیارترین سەختیەیل هەژمار کریەن وە مدوو توانایان لەبان هەڕەشەکردن لە باب مەندب، کە یەکیگە لە گرنگترین رێڕەوەیل بازرگانی جەهانی، لە وەختیگ حزبولڵا لە لوبنان نوێنەرایەتی بەرەیگ ترەک کەێد وەگەرد بەرزەوبۊن تەقەلایەیل ئەرا جیاوەکردن هەژموون ئیران لە ناوچەگە.
هەرلیوا شایەت عراق بوودە مەیدان نواگیریکردن نوویگ وەگەرد بەرزەوبۊن پەلامارەیل گروپە پشتیوانیکریاگەیل لە ئیران لەبان هبزەیل و دامەزراوەیل ئەمریکی؛ کە یەیش تەکان وە واشنتن بیەێد ئەرا هازدارکردن بۊینی لە هەرێم کوردستان ئەرا مقیەتیکردن پرۆسەیل هاوپەیمانی.
تەوەر وەرانوەر
وەگەرد وەرینەوبۊن فشارەیل لەبان ئیران، هاتێ فتراق رووسیا و چین و کۆریای باکوور ئاڵشت بوود، کە دۊنن رمیان رژیم ئیرانی لەژێر فشار سەربازی ئەمریکی دەسەڵات زیاتریگ دەێدە واشنتن لە یەکیگ لە گرنگترین رێڕەوەیل وزەی جەهانی.
پەکین هەوەجە وە کلکردن هیزەیل جەنگی نەیرێد، چۊنکە تۊنێد پشتیوانی ئیران بکەێد لەڕی پیشکەشکردن کەلوپەل ئەلیکترۆنی و تەکنەلۆژیای دوو-کەڵک و درۆن و تەکنەلۆژیای مووشەکی و هاوکاری دارایی و هەواڵگری، وەگەرد جۊلەی دیپلۆماسی ئەرا ریگریکردن لە دانان شەرعیەت دەوڵەتی لەبان پرۆسەیل سەربازی فراوانتر.
وەلی رووسیا، شایەت هاوکاری سەربازی خوەی وەرد تاران قویلتر بکەێد لەڕی هازدارکردن دابینکردن وەرگری ئاسمانی و جەنگ ئەلیکترۆنی و زانیاریە هەواڵگرییەیل، لە وەختیگ کۆریای باکوور تۊنێد لەناو ئی هاوکارییە تیكەڵ بوود لەڕی ئاڵشتکردن تەقەمەنی و مووشەک و هیز مرۆیی لە وەرانوەر پشتیوانی ئابووری و تەکنەلۆژیای سەربازی.
تیکەڵبۊن بەرەیل
وەگەرد وەردەوامبۊن قەیرانەگە لە خوەرهەڵات ناوڕاس، شایەت مۆسکۆ مژار سەرقاڵبۊن واشنتن وەکار بارێد ئەرا هازدارکردن هەڵوێست خوەی لە ئۆکراینا، لە سای ئاڵشتکردن بەشیگ لە یەدەگ بەرگری ئاسمانی و مووشەکەیل ورد ئەمریکی و خوەراوایی دۊر لە ئۆکراینا.
لە ئەگەریج رووسیا بۊنێد کە سەرقاڵبۊن ویلایەتە یەکگرتگەیل و هاوپەیمانەیلی دەرپەنجەیگ بەخشێد ئەرا ئاڵشتکردن هاوسەنگی هیز، هاتێ پەلاماریگ فراوان لەبان بەرەی ئۆکراینی دەس بکەێد، وەگەرد زیایکردن فشار لەبان خوەرهەڵات هاوپەیمان باکوور ئەتلەسی "ناتۆ" لەڕی بێلارووسیا و کالینینگڕاد.
لە خود وەخت، شایەت چین رەوشەگە بکەێدە دەرفەت ئەرا بەرزکردن فشارەیل لەبان تایوان لەڕی گەمارۆی دەریایی یا رێکارە سەربازییەیل، کە یەیش هیلێد ویلایەتە یەکگرتگەیل و یابان و ئوسترالیا هازدار بوونیان لە زەریای ئارام بکەن.
جەنگ جەهانی
لە سێناریۆی بەڵندکریاگتر، ئۆروپا خوەی لە نواگیریکردن رووسیا دۊنێدەو لەباوەت ئۆکراینا و ئاسایش سنوورەیل خوەرهەڵات "ناتۆ"، لە وەختیگ ویلایەتە یەکگرتگەیل و یابان تەقەلا دەن ئەرا ریگریکردن لە کۆنترۆڵکردن وە زوور لەبان تایوان، و هیزەیل ئەمریکی وەردەوامن، لە خود وەخت، لە پرۆسەیلیان لە خوەرهەڵات ناوڕاس ئەرا وازکردن گەروو هورمز و دەریای سوور و گردن ئیران و تووڕ هاوپەیمانەیلی.
شایەت ململانیەگە بکیشێد ئەرا بوارەیل ترەک، چۊ پەلامارەیل سیبرانی کە سیستەمەیل دارایی و بەندەرەیل و تووڕەیل کارەبا و پەیوەندییەیل کەنە ئامانج، وەگەرد پرۆسەیل هەواڵگری کە خەراوکاری و سیخوڕی و کاریگەری سیاسی لەخوەی گرێد.
پێشنیارەگە دیاری کەێد کە میژوو نیشان دەێد کە جەنگە گەورایەیل فرەی جاران وە پێشنیاریگ گشتی دەسوەپی نیەکەن، بەڵکم وە ئەنجام قەیرانەیل کەڵەکەبوی دەسوەپی کەن کە وە رەدبوین وەخت سەختتر بوون لە جیاوەکردن لە ناوەینیان.
